Ένα από τα πιο εντυπωσιακά, αλλά παράλληλα ανεξερεύνητα και άγνωστα στο ευρύ κοινό προσκυνήματα της Ηπείρου, γιορτάζει σήμερα, 26 Ιουλίου.
Ο λόγος για τον Ναό της Αγίας Παρασκευής του Δράκου, ο οποίος βρίσκεται μόλις 11 χιλιόμετρα βόρεια της Άρτας, πάνω από τον συνοικισμό της Αμπελιάς Αμμοτόπου, στο Ξηροβούνι.
Το μνημείο συνδέει την ύπαρξή του με μια παρακείμενη σπηλιά —τη «δρακότρυπα», όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι— και κουβαλά τον δικό του μύθο που μένει ζωντανός περνώντας από γενιά σε γενιά..
Ο θρύλος του Δράκου και το «θαύμα» της ημέρας
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση στη σκοτεινή σπηλιά κατοικούσε ένας δράκος. Μία φορά το χρόνο, κατά τη διάρκεια του πανηγυριού, το τέρας εμφανιζόταν και άρπαζε την πιο όμορφη κόρη.
Οι απελπισμένοι κάτοικοι προσευχήθηκαν στην Αγία Παρασκευή, η οποία σύμφωνα με τον θρύλο συγκρούστηκε με το κακό και το θανάτωσε. Σε αναγνώριση της σωτηρίας τους, οι ντόπιοι έκτισαν το εκκλησάκι δίπλα στο βάραθρο.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο, ωστόσο, που διατηρείται ζωντανό ως σήμερα, είναι η πίστη των κατοίκων για το νερό της σπηλιάς. Όπως αναφέρουν οι ντόπιοι, κάθε χρόνο —αποκλειστικά στις 25 και 26 Ιουλίου, παραμονή και ανήμερα της γιορτής— από τους σταλακτίτες της σπηλιάς αρχίζει να στάζει νερό.
Οι πιστοί κατεβαίνουν στο βάραθρο, το συλλέγουν προσεκτικά και το μεταφέρουν στα σπίτια τους ως αγίασμα.
Μια απόκοσμη κατάβαση 30 μέτρων
Η πρόσβαση στο σπήλαιο γίνεται ακριβώς πίσω από τον ναό. Το άνοιγμα της εισόδου μπορεί να μοιάζει με μια σχετικά μικρή οπή, όμως το εσωτερικό του προκαλεί δέος. Με βάθος που φτάνει τα 30 μέτρα, η κατάβαση γίνεται από μια απότομη, αυτοσχέδια σκάλα με μεγάλες υψομετρικές διαφορές, προσδίδοντας μια αίσθηση επικινδυνότητας.
Στο σκοτεινό πυθμένα, ανάμεσα σε σταλαγμίτες, σταλακτίτες και το νερό που στάζει από την οροφή, οι πιστοί έχουν τοποθετήσει εικόνες, αναθήματα και κεριά που σιγοκαίνε, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα σχεδόν απόκοσμη. Στο βάθος υπάρχει μια δεύτερη, ακόμη πιο μικρή και σκοτεινή σπηλιά, η οποία σύμφωνα με τις τοπικές φήμες επικοινωνεί υπόγεια μέχρι το Γρίμποβο.
Τα θεμέλια κτίσματος που έχουν εντοπιστεί στο εσωτερικό της σπηλιάς επιβεβαιώνουν ότι ο χώρος αποτελούσε λατρευτικό κέντρο από την αρχαιότητα.
Σπάνια αρχιτεκτονική του 11ου αιώνα
Πέρα από τον μυστηριακό του χαρακτήρα, ο ναός παρουσιάζει τεράστιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Μελετήθηκε για πρώτη φορά από τον αρχαιολόγο Π. Βοκοτόπουλο, ο οποίος τον χρονολόγησε στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα.
Ανήκει στον σπάνιο αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με ψηλό κυλινδρικό τρούλο και τετράγωνο νάρθηκα. Παρά το γεγονός ότι πυρπολήθηκε κατά την Επανάσταση του 1821 και δέχθηκε επισκευές τον 20ό αιώνα, διατηρεί την επιβλητική τοιχοδομή του από ακανόνιστους λίθους, τη στέγη από γκρίζες σχιστόπλακες και τον χαρακτηριστικό οδοντωτό διάκοσμο στον τρούλο.
Ο Ναός της Αγίας Παρασκευής του Δράκου έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο, παραμένοντας ένα ανεξερεύνητο στολίδι που συνδυάζει την ιστορία, τη γεωλογία και την ηπειρώτικη παράδοση.
