Από τις παιδικές φωνές που ακούστηκαν στο ελληνικό σχολείο «Όμηρος» μέχρι τη σιωπή μπροστά στο μνημείο των πεσόντων στη Βάνοβα, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου στη Χιμάρα είχε τον δικό της, ιδιαίτερο συμβολισμό.
Έγινε αφορμή να συναντηθούν η ιστορική μνήμη, η εκπαίδευση και η διατήρηση της ελληνικής γλώσσας σε μια περιοχή με μακρά και σύνθετη ιστορία.
Για τη Χιμάρα ο «Όμηρος» είναι ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα που συνδέεται με την ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης στην περιοχή και με τις προσπάθειες διατήρησης της γλώσσας από γενιά σε γενιά.
Η ιστορία του σχολείου ανάγεται στον 19ο αιώνα. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιδρύματος Αθανασίου και Μαρίνας Μαρτίνου, ιδρύθηκε το 1870, συνδέοντας τη λειτουργία του με την εκπαιδευτική παράδοση που αναπτύχθηκε στην περιοχή. Το 1946 έκλεισε με απόφαση του κομμουνιστικού καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα και επαναλειτούργησε το 2006, ύστερα από περίπου έξι δεκαετίες.
Η επαναλειτουργία του είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Χιμάρα δεν περιλαμβανόταν στις επίσημα αναγνωρισμένες μειονοτικές ζώνες της Αλβανίας. Το ζήτημα της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης αποτέλεσε επί χρόνια σημείο διαφωνίας και διεκδίκησης για την ελληνική κοινότητα της περιοχής.
Σήμερα, η λειτουργία του σχολείου στο πλαίσιο του προγράμματος «Όμηρος», με ελληνική και αλβανική γλώσσα διδασκαλίας, συνδέει την εκπαιδευτική διαδικασία με τη διατήρηση της γλωσσικής και πολιτιστικής παράδοσης, αλλά και με την εκπαίδευση των παιδιών σε ένα δίγλωσσο περιβάλλον.
Η μνήμη των πεσόντων στη Βάνοβα
Το δεύτερο σημείο των εκδηλώσεων ήταν το μνημείο των πεσόντων στη Βάνοβα. Εκεί, η επέτειος του 1940 συνδέεται άμεσα με την ιστορία των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα αλβανικά βουνά και με τους Έλληνες στρατιώτες που έχασαν τη ζωή τους στο μέτωπο.
Η περιοχή της Χιμάρας έχει συνδεθεί και με μια ιδιαίτερη ιστορία ανθρωπιάς από εκείνα τα χρόνια. Η Ερμιόνη Μπρίγκου, γνωστή ως «μάνα της Χιμάρας», είχε περιθάλψει και θάψει στον κήπο του σπιτιού της έξι Έλληνες στρατιώτες που σκοτώθηκαν πολεμώντας στην περιοχή.
Η ιστορία τους διατηρήθηκε για χρόνια μέσα από τη δική της μαρτυρία και αναδείχθηκε αργότερα, όταν άρχισε να προχωρά η προσπάθεια εντοπισμού και ταυτοποίησης των πεσόντων στην Αλβανία.
