Σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα άφησε πίσω της η μεγάλη πυρκαγιά στην Τραπεζίτσα της Κόνιτσας, η οποία εκδηλώθηκε στα τέλη Αυγούστου και χρειάστηκε περίπου τρεις εβδομάδες για να τεθεί υπό έλεγχο.
Σύμφωνα με την ολοκληρωμένη ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου του 2026, η φωτιά επηρέασε 7.450 στρέμματα προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ζημιά σε τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπολου στην κορυφογραμμή του βουνού.
Η έκθεση εκπονήθηκε από το WWF Ελλάς, την Πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME της Μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές Firewatch. Η πυρκαγιά της Τραπεζίτσας συγκαταλέγεται στα τέσσερα σημαντικότερα περιστατικά της φετινής αντιπυρικής περιόδου, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της και των οικολογικών επιπτώσεων.
Η φωτιά εκδηλώθηκε στις 31 Αυγούστου 2026, στις 17:46, στη θέση Αημηνάδια, από κεραυνική δραστηριότητα, και τέθηκε υπό έλεγχο στις 20 Σεπτεμβρίου. Η συνολική έκταση που επηρεάστηκε προσδιορίστηκε από την επιτόπια αυτοψία και τη λεπτομερή δορυφορική ανάλυση του WWF Ελλάς και του MedINA σε 10.050 στρέμματα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγάλη απόκλιση στις εκτιμήσεις των διαφορετικών συστημάτων καταγραφής. Το EFFIS υπολόγισε την έκταση σε 5.410 στρέμματα, το FireRadar σε 18.210 στρέμματα, ενώ το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας σε περίπου 8.000 στρέμματα.
Οι επιστήμονες αποδίδουν τις διαφορές στο γεγονός ότι στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής η φωτιά κινήθηκε επιφανειακά, καίγοντας τη χαμηλή βλάστηση και τα υπολείμματα στο έδαφος, χωρίς να επηρεάσει σημαντικά την κόμη των ψηλών δέντρων. Έτσι, η δασική βλάστηση διατήρησε σε αρκετά σημεία την πράσινη εικόνα της, δυσκολεύοντας την ακριβή δορυφορική αποτύπωση της περιμέτρου.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν ήταν παντού ίδια. Σε περίπου 1.000 στρέμματα η φωτιά έφτασε στις κόμες των δέντρων, εξελισσόμενη σε επικόρυφη πυρκαγιά. Αυτή είναι και η περιοχή που χρειάζεται στενότερη παρακολούθηση κατά τη μεταπυρική περίοδο, καθώς εκεί εντοπίζονται οι σοβαρότερες οικολογικές επιπτώσεις.
Το μεγάλο ερώτημα για το ρόμπολο
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας, όπου η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα ώριμου δάσους ρόμπολου. Πρόκειται για ένα εμβληματικό ορεινό κωνοφόρο, μεγάλης οικολογικής αξίας και μακροβιότητας, που στη χώρα μας συναντάται κυρίως στα μεγάλα υψόμετρα της Βόρειας Πίνδου και άλλων ορεινών όγκων της Βόρειας Ελλάδας.
Οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ότι έχουν απομείνει λίγα άκαυτα ώριμα δέντρα, τα οποία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πηγές σπόρων για τη φυσική αναγέννηση του δάσους. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαιτείται άμεση αναδάσωση. Αντίθετα, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν την ανάγκη συστηματικής και μακροχρόνιας παρακολούθησης της φυσικής αναγέννησης και, εφόσον αποδειχθεί ανεπαρκής, εξέτασης στοχευμένων φυτεύσεων σε μεταγενέστερο χρόνο.
Η πυρκαγιά επηρέασε συνολικά 7.450 στρέμματα των προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 με κωδικούς GR2130009 και GR2130001. Στην ίδια περιοχή βρίσκεται και το Καταφύγιο Άγριας Ζωής Κ175, από το οποίο επηρεάστηκαν 7.460 στρέμματα. Οι εκτάσεις αυτές βρίσκονται εντός του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου.
Ακραία ατμοσφαιρική ξηρασία πριν από τη φωτιά
Η ανασκόπηση συνδέει την εξέλιξη της πυρκαγιάς με την έντονη ατμοσφαιρική ξηρασία που επικρατούσε πριν και κατά τη διάρκειά της. Κατά το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου οι σχετικές τιμές ξεπέρασαν το 99,9ο εκατοστημόριο της περιόδου 1991-2020, δηλαδή έφτασαν σε εξαιρετικά ασυνήθιστα επίπεδα για την εποχή.
Η παρατεταμένη ξηρασία του Αυγούστου είχε δημιουργήσει συνθήκες που ευνοούσαν τη μείωση της υγρασίας της νεκρής δασικής καύσιμης ύλης, ακόμη και σε μεγάλα υψόμετρα. Αντίθετα, οι άνεμοι κατά τη διάρκεια του περιστατικού παρέμειναν σε ήπια επίπεδα, κοντά ή και κάτω από τις μέσες κλιματικές τιμές.
Η περίπτωση της Τραπεζίτσας εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση πυρκαγιών που τα τελευταία χρόνια πλήττουν ορεινά δάση της Βόρειας Ελλάδας, όπως στον Όρβηλο, το Παγγαίο, το Μενοίκιο, τα Πιέρια Όρη και τη Βάλια Κάλντα. Οι πυρκαγιές αυτές συχνά ξεκινούν από κεραυνούς σε δύσβατες περιοχές και μπορούν να παραμένουν ενεργές για πολλές ημέρες, καίγοντας αργά τη χαμηλή βλάστηση και τα νεκρά υπολείμματα στο έδαφος.
Περισσότερα από 400.000 στρέμματα σε όλη τη χώρα
Σε πανελλαδικό επίπεδο, η αντιπυρική περίοδος του 2026 άφησε πίσω της περισσότερα από 400.000 στρέμματα επηρεασμένων εκτάσεων, σύμφωνα με την αποτίμηση που παρουσιάστηκε. Τα στοιχεία του ευρωπαϊκού συστήματος EFFIS καταγράφουν περίπου 354.000 στρέμματα, ενώ η συνολική εκτίμηση ξεπερνά τις 400.000 όταν συνυπολογίζονται και μικρότερες πυρκαγιές που δεν καταγράφονται από το σύστημα.
Παράλληλα, μόλις 12 μεγάλες πυρκαγιές ευθύνονται για περίπου το 80% των χαρτογραφημένων καμένων εκτάσεων. Η ανασκόπηση επισημαίνει ότι, παρά τις συνολικά χαμηλότερες εκτάσεις σε σχέση με τον μέσο όρο της τελευταίας εικοσαετίας, οι ανθρώπινες, κοινωνικοοικονομικές και οικολογικές απώλειες παραμένουν σημαντικές.
Η φωτιά στην Τραπεζίτσα υπενθυμίζει ότι η απειλή δεν αφορά μόνο τα περιαστικά δάση ή τις περιοχές με έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα. Αφορά πλέον και ορεινά οικοσυστήματα μεγάλης οικολογικής αξίας, των οποίων η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει πολλά χρόνια.
