Ποιος έχει την ευθύνη διαχείρισης των νεκρών ζώων; Το θέμα ήταν λυμένο καθώς την συγκεκριμένη αρμοδιότητα ασκούσε η Περιφέρεια Ηπείρου, η οποία ωστόσο αποφάσισε να την διακόψει χωρίς να προχωρήσει σε καμία επίσημη ενημέρωση.
Στην τελευταία συνεδρίαση της Περιφερειακής Επιτροπής έθεσε το θέμα ο επικεφαλής της παράταξης «Κοινό των Ηπειρωτών» Γιάννης Στέφος μεταφέροντας και διαμαρτυρίες παραγωγών από διάφορες περιοχές της Ηπείρου.
Η συζήτηση πήρε ιδιαίτερη τροπή όταν ο Περιφερειάρχης, απαντώντας στο ερώτημα για το τι πρέπει να κάνουν οι κτηνοτρόφοι με τα νεκρά ζώα τους, ανέφερε με αφοπλιστικό ύφος «να τα θάψουν στις αυλές τους»…
Ο Γιάννης Στέφος επέμεινε ζητώντας να διευκρινιστεί γιατί η Περιφέρεια δεν αναλαμβάνει τη συλλογή και την ασφαλή διαχείρισή τους, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο πρακτικό, αλλά αφορά άμεσα τη δημόσια υγεία. Όπως ανέφερε, υπάρχουν περιπτώσεις όπου νεκρά ζώα καταλήγουν πεταμένα σε διάφορα σημεία, χωρίς να ακολουθείται η προβλεπόμενη διαδικασία.
Από την πλευρά του, ο Περιφερειάρχης υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη διαδικασία έχει ήδη κοστίσει στην Περιφέρεια περίπου 1,5 εκατομμύριο ευρώ. Όπως είπε, το κράτος είχε δεσμευτεί ότι θα διαθέσει χρήματα για την κάλυψη της δαπάνης, χωρίς όμως η χρηματοδότηση αυτή να δοθεί.
«Δεν το αναλαμβάνω ούτε εγώ ούτε καμία Περιφέρεια, δεν έδωσαν ποτέ το κράτος χρήματα», ανέφερε, επαναλαμβάνοντας ότι η διαχείριση θα πρέπει να αναληφθεί από την κεντρική διοίκηση.
Το εθνικό πρόγραμμα και η ευθύνη των Περιφερειών
Το θέμα, ωστόσο, έχει και μια σημαντική θεσμική διάσταση. Το Εθνικό Πρόγραμμα Συλλογής και Διαχείρισης Νεκρών Ζώων (ΕΠΣΥΔ) θεσπίστηκε από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας, της υγείας των ζώων και του περιβάλλοντος.
Με βάση το άρθρο 15 του Ν. 4351/2015, όπως τροποποιήθηκε με τον Ν. 4691/2020, το πρόγραμμα υλοποιείται από τις Περιφέρειες μέσω των αρμόδιων υπηρεσιών τους. Οι Περιφέρειες έχουν την ευθύνη της διαγωνιστικής διαδικασίας και αναθέτουν τη συλλογή, τη μεταφορά και τη διαχείριση των νεκρών ζώων σε εξειδικευμένους φορείς και εγκεκριμένες μονάδες. Το υπουργείο, από την πλευρά του, έχει την ευθύνη του σχεδιασμού και της εποπτείας του εθνικού προγράμματος.
Μάλιστα, η ίδια η Περιφέρεια Ηπείρου είχε ανακοινώσει το 2021 την έναρξη προγράμματος διαχείρισης νεκρών ζώων σε όλες τις Περιφερειακές Ενότητες, με ανάδοχο εταιρεία. Τότε η περισυλλογή και η διαχείριση γίνονταν χωρίς οικονομική επιβάρυνση των κτηνοτρόφων.
Το ανταποδοτικό τέλος που κλήθηκαν να πληρώσουν οι κτηνοτρόφοι
Υπάρχει, όμως, και ένα ακόμη στοιχείο που καθιστά αναγκαίες τις απαντήσεις της Περιφέρειας.
Στις 29 Μαρτίου 2024, η Διεύθυνση Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Ηπείρου ανακοίνωσε την καθιέρωση ετήσιου ανταποδοτικού τέλους για τη διαχείριση των νεκρών ζώων. Η ανακοίνωση αφορούσε τους ιδιοκτήτες εκμεταλλεύσεων βοοειδών, αιγοπροβάτων και χοίρων.
Σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, το πρόγραμμα θα χρηματοδοτούνταν κυρίως από κρατικά κονδύλια, ενώ το τέλος που θα κατέβαλλαν οι κτηνοτρόφοι θα λειτουργούσε συμπληρωματικά. Η πληρωμή για το 2024 χαρακτηρίστηκε πιλοτική, θα γινόταν μέσω ηλεκτρονικού παραβόλου και τα έσοδα θα αποτελούσαν έσοδο της Περιφέρειας.
Πού καταλήγουν τα χρήματα και ποιος διαχειρίζεται σήμερα τα νεκρά ζώα;
Εδώ προκύπτουν συγκεκριμένα ερωτήματα που ζητούν απάντηση από την Περιφέρεια Ηπείρου.
Το ανταποδοτικό τέλος που ανακοινώθηκε το 2024 εισπράχθηκε τελικά από τους κτηνοτρόφους; Πόσες εκμεταλλεύσεις πλήρωσαν και ποιο ήταν το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε; Συνεχίστηκε η είσπραξή του το 2025 και το 2026 ή η πιλοτική εφαρμογή έμεινε στην πρώτη χρονιά;
Και κυρίως: ποιος διαχειρίζεται σήμερα το πρόγραμμα στην Ήπειρο; Υπάρχει ενεργή σύμβαση με ανάδοχο για την περισυλλογή και τη μεταφορά των νεκρών ζώων; Πότε έληξε η προηγούμενη σύμβαση, αν έχει λήξει, και τι απέγιναν τα χρήματα που εισπράχθηκαν για τον συγκεκριμένο σκοπό;
Ο Περιφερειάρχης επικαλείται κόστος 1,5 εκατομμυρίου ευρώ και μη καταβολή της κρατικής χρηματοδότησης. Οι κτηνοτρόφοι, όμως, έχουν ενημερωθεί ότι καλούνται να συμμετέχουν οικονομικά στο πρόγραμμα, ενώ η ίδια η Περιφέρεια είχε ανακοινώσει την εφαρμογή του.
Η διαχείριση των νεκρών ζώων δεν μπορεί να μένει μετέωρη ανάμεσα στο κράτος και την Περιφέρεια. Όταν πρόκειται για ζήτημα δημόσιας υγείας και προστασίας του περιβάλλοντος, το κρίσιμο είναι να υπάρχει λειτουργικός μηχανισμός περισυλλογής και νόμιμης διάθεσης. Και οι παραγωγοί δικαιούνται να γνωρίζουν αν πληρώνουν, ποιος εισπράττει και ποιος τελικά παρέχει την υπηρεσία.
