Στις υποδομές και τις μεταφορές κατευθύνεται σχεδόν το ένα στα δύο ευρώ του Περιφερειακού Προγράμματος Ανάπτυξης Ηπείρου για την περίοδο 2026–2030, ενώ ο ψηφιακός μετασχηματισμός περιορίζεται σε μόλις 1 εκατ. ευρώ.
Η κατανομή των 133 εκατομμυρίων ευρώ, όπως αποτυπώνεται στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του προγράμματος, δείχνει τις προτεραιότητες που τίθενται για την επόμενη πενταετία, αλλά και τις μεγάλες διαφορές στη χρηματοδοτική βαρύτητα των επτά αναπτυξιακών στόχων.
Το μεγαλύτερο μερίδιο, ύψους 64 εκατομμυρίων ευρώ ή 48,1% του συνολικού προϋπολογισμού, αφορά τις υποδομές και τις μεταφορές. Ακολουθεί η κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη, με 30 εκατομμύρια ευρώ, που αντιστοιχούν στο 22,6% των διαθέσιμων πόρων.
Οι δύο αυτοί τομείς συγκεντρώνουν συνολικά 94 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή περίπου το 70,7% του προγράμματος. Πρόκειται για μια κατανομή που δίνει σαφή προτεραιότητα στα έργα υποδομής και στις κοινωνικές και δημόσιες εγκαταστάσεις, αφήνοντας μικρότερα ποσά για άλλες κρίσιμες παρεμβάσεις, όπως η πράσινη μετάβαση και ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός.
Η αναλυτική κατανομή των κονδυλίων
Σύμφωνα με τη ΣΜΠΕ, ο προϋπολογισμός των 133 εκατομμυρίων ευρώ κατανέμεται ως εξής:
- Υποδομές και μεταφορές: 64 εκατ. ευρώ, ποσοστό 48,1%.
- Κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη: 30 εκατ. ευρώ, ποσοστό 22,6%.
- Καινοτομία, εξωστρέφεια και ανταγωνιστικότητα: 13 εκατ. ευρώ, ποσοστό 9,8%.
- Πολιτική προστασία και αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης: 12 εκατ. ευρώ, ποσοστό 9%.
- Πράσινη ανάπτυξη και πράσινος μετασχηματισμός: 10 εκατ. ευρώ, ποσοστό 7,5%.
- Διοικητική υποστήριξη και τεχνική βοήθεια: 3 εκατ. ευρώ, ποσοστό 2,3%.
- Ψηφιακός μετασχηματισμός: 1 εκατ. ευρώ, ποσοστό 0,8%.
Η εικόνα είναι σαφής. Για κάθε 100 ευρώ του προγράμματος, περίπου 48 ευρώ προορίζονται για υποδομές και μεταφορές, ενώ λιγότερο από ένα ευρώ κατευθύνεται στον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Τα 30 εκατομμύρια για την κοινωνική συνοχή και το έργο των Ιωαννίνων
Ο δεύτερος μεγαλύτερος χρηματοδοτικός στόχος αφορά την κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη. Το συγκεκριμένο πεδίο συνδέεται με κοινωνικές, υγειονομικές, εκπαιδευτικές, αθλητικές και άλλες δημόσιες υποδομές, καθώς και με την υποστήριξη περιοχών και πληθυσμιακών ομάδων που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες κοινωνικές ή χωρικές δυσκολίες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη ΣΜΠΕ στο έργο κατασκευής του Πανηπειρωτικού Κλειστού Γυμναστηρίου – Αίθουσας Πολλαπλών Χρήσεων Ιωαννίνων, προϋπολογισμού 24 εκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με τη μελέτη, η ένταξή του έχει εγκριθεί με απόφαση του 2025 και εντάσσεται στο πεδίο των κοινωνικών και αθλητικών υποδομών.
Καινοτομία, πολιτική προστασία και πράσινη μετάβαση
Στην καινοτομία, την εξωστρέφεια και την ανταγωνιστικότητα προβλέπονται 13 εκατομμύρια ευρώ. Η κατηγορία συνδέεται με την παραγωγική αναβάθμιση, την αγροδιατροφή, τον τουρισμό, τον πολιτισμό και την αξιοποίηση του οικοσυστήματος γνώσης της Περιφέρειας.
Για την πολιτική προστασία και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης προβλέπονται 12 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για παρεμβάσεις που σχετίζονται με την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι σε πλημμύρες, κατολισθήσεις, έντονα καιρικά φαινόμενα και άλλους φυσικούς κινδύνους. Για μια Περιφέρεια με εκτεταμένες ορεινές περιοχές και αυξημένες ανάγκες προστασίας των υποδομών της, η συγκεκριμένη κατηγορία έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η πράσινη ανάπτυξη και ο πράσινος μετασχηματισμός χρηματοδοτούνται με 10 εκατομμύρια ευρώ. Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ενεργειακή αποδοτικότητα, την κυκλική οικονομία, τη διαχείριση υδάτων και αποβλήτων, την προστασία των φυσικών πόρων και τις πράσινες αστικές παρεμβάσεις.
Τα 22 εκατομμύρια ευρώ που κατευθύνονται συνολικά στην πολιτική προστασία και την πράσινη ανάπτυξη αντιστοιχούν περίπου στο 16,5% του προγράμματος. Το μέγεθος αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα των περιβαλλοντικών και κλιματικών προκλήσεων που καταγράφει η ίδια η μελέτη.
Μόλις 1 εκατομμύριο για τον ψηφιακό μετασχηματισμό
Στο χαμηλότερο επίπεδο της χρηματοδοτικής κατανομής βρίσκεται ο ψηφιακός μετασχηματισμός, με 1 εκατομμύριο ευρώ ή μόλις 0,8% του προγράμματος. Για τη διοικητική υποστήριξη και την τεχνική βοήθεια προβλέπονται επιπλέον 3 εκατομμύρια ευρώ.
Η ΣΜΠΕ επισημαίνει ότι, παρά το περιορισμένο ύψος των κονδυλίων, οι δύο αυτοί στόχοι μπορούν να διαδραματίσουν υποστηρικτικό ρόλο στην υλοποίηση του προγράμματος. Οι ψηφιακές δράσεις μπορούν να βελτιώσουν τη διαχείριση δεδομένων και την παρακολούθηση, ενώ η τεχνική βοήθεια συνδέεται με την ωρίμανση έργων, την επάρκεια των δικαιούχων και την ποιότητα των μελετών.
Η τελευταία παράμετρος έχει πρακτική σημασία για την Ήπειρο, όπου αρκετοί μικροί και ορεινοί δήμοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην τεχνική προετοιμασία και στην προώθηση σύνθετων έργων. Η ύπαρξη διαθέσιμων κονδυλίων δεν εξασφαλίζει από μόνη της την υλοποίησή τους, εάν δεν υπάρχουν ώριμες μελέτες, επαρκής διοικητική υποστήριξη και δυνατότητα παρακολούθησης.
Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της κατανομής
Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων δεν περιορίζεται στην καταγραφή των κονδυλίων. Συνδέει τη χρηματοδοτική διάρθρωση με το είδος και την ένταση των παρεμβάσεων που αναμένεται να υλοποιηθούν.
Η μεγάλη συγκέντρωση πόρων στις υποδομές και τις μεταφορές, σύμφωνα με τη μελέτη, καθιστά αναγκαία την προσεκτική περιβαλλοντική τεκμηρίωση των έργων. Ζητήματα όπως η χωροθέτηση, η προστασία των υδατορεμάτων και του τοπίου, η διαχείριση εκσκαφών και η αποφυγή επιπτώσεων σε ευαίσθητες περιοχές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ήδη από τον σχεδιασμό.
Αντίστοιχα, οι χρηματοδοτήσεις για την πολιτική προστασία και την πράσινη ανάπτυξη μπορούν να έχουν θετική περιβαλλοντική και κλιματική συμβολή, υπό την προϋπόθεση ότι οι παρεμβάσεις θα σχεδιαστούν με ολοκληρωμένο τρόπο και θα είναι συμβατές με τα ισχύοντα σχέδια διαχείρισης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.
Η μελέτη προβλέπει, παράλληλα, σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, με στόχο να ελέγχεται κατά την εφαρμογή του προγράμματος εάν οι θετικές επιδράσεις επιβεβαιώνονται στην πράξη και εάν οι πιθανές αρνητικές επιπτώσεις παραμένουν περιορισμένες και διαχειρίσιμες.
Η χρηματοδοτική εικόνα του ΠΠΑ Ηπείρου 2026–2030 αποτυπώνει καθαρά τις προτεραιότητες της επόμενης πενταετίας. Η τελική αποτίμησή του, όμως, θα κριθεί από το ποια έργα θα προχωρήσουν, σε ποιες περιοχές θα κατευθυνθούν και κατά πόσο θα καλύψουν πραγματικές ανάγκες της Ηπείρου.
