Ένα άγνωστο νεκροταφείο δίπλα στα σύνορα… Φωτογραφικά ντοκουμέντα και μαρτυρίες

nekrotafeio pir1

nekrotafeio pir1Η έρευνα σε ιστορικά αρχεία και πηγές και η βαθιά υποχρέωση που νιώθουν ορισμένοι άνθρωποι προς την ιστορία και κείνους που θυσιάστηκαν, φέρνει στο φως ένα ολόκληρο νεκροταφείο. Ένα νεκροταφείο Ελλήνων στρατιωτών που έπεσαν στον αγώνα ενάντια στο φασισμό.

Μια ανάσα από τα σύνορα. Ανάμεσα στο χωριό Ορεινό της Ελλάδας και Ραντάτι της Αλβανίας. Δίπλα στην Πυραμίδα 24.

Δεν πρόκειται για έναν απλό τόπο ενταφίασης αλλά για ένα κανονικό νεκροταφείο που εβδομήντα πέντε χρόνια μετά μένει ξεχασμένο.

nekrotafeio pir2Ο Ορφέας Μπέτσης ζει κι εργάζεται στο Αργυρόκαστρο. Στέκεται με συγκίνηση ανάμεσα στους νεκρούς και αφηγείται στο Epiruspost πως έφτασε μέχρι εδώ.

Πρώτα ήταν οι μαρτυρίες κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. Και μετά η δική του έρευνα σε διάφορες ιστορικές πηγές και αρχεία. Σε μία αναφορά της Αλβανικής Πρεσβείας στη Ρώμη, σχετικά με τους νεκρούς Ιταλούς στον πόλεμο και την συγκέντρωση των οστών τους, βρήκε ορισμένα στοιχεία.

Στοιχεία που επιβεβαίωσε με εντυπωσιακό τρόπο η επιτόπια έρευνα.

Ανάμεσα στους Ραντάτες και την Άνω Επισκοπή, δίπλα στο Ορεινό, εκεί που σταματά το όρος Μπουρέτο, βρίσκεται το νεκροταφείο.
«Είναι ένα συγκροτημένο νεκροταφείο εκεί όπου έγιναν ορισμένες από τις ηρωικότερες μάχες. Είναι τόσο κοντά στην Ελλάδα, αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία φροντίδα, κανένα ενδιαφέρον…», αναφέρει ο Ορφέας Μπέτσης.

Βουρκώνει για τη θυσία, για εκείνους που μας έκαναν υπερήφανους, όπως λέει και συμπληρώνει πως είναι καιρός να γίνουμε και υπεύθυνοι. «Να ενεργοποιηθεί επιτέλους η διακρατική συμφωνία, να συγκεντρώσουμε τους νεκρούς ήρωες, να τακτοποιηθεί μία ιστορική εκκρεμότητα».

nekrotafeio pir3Στο συγκεκριμένο νεκροταφείο, σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από αρχεία της εποχής, φαίνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία των πεσόντων κατάγεται από την Ήπειρο.. Τόσο κοντά μα τόσο ξεχασμένοι…

Εκεί σε ένα στενό πέρασμα… Σε μια χαραμάδα της ιστορίας.

 

Κλεισούρα: Νεκροταφείο χωρίς νεκρούς

nekrotafeio kleis3

Ένα στενό πέρασμα, ανάμεσα σε δύο βουνά, ψηλά και κακοτράχαλα. Η Κλεισούρα. Εδώ χάρη στον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο, έγινε η αναστήλωση της εκκλησίας και διαμορφώθηκε το νεκροταφείο για τους Έλληνες πεσόντες.

Ένας σταυρός για τον καθένα… Μόνο που οι τάφοι μένουν κενοί και τα οστά των νεκρών εξακολουθούν να είναι στοιβαγμένα μέσα στην εκκλησία.

Είναι ο τόπος όπου τον Μάρτιο του 1941 δόθηκαν σφοδρές μάχες ανάμεσα σε Έλληνες και Ιταλούς.

nekrotafeio kleis1Στις οστεοθήκες, συγκεντρώθηκαν τα προηγούμενα χρόνια, τα οστά 280 Ελλήνων στρατιωτών, από τους οποίους μονάχα ένας έχει αναγνωριστεί από τη βέρα που φορούσε.

nekrotafeio kleis2Και παραμένουν εκεί…. Περιμένουν την ενεργοποίηση της διακρατικής συμφωνίας, η οποία από το 2008 μένει παγωμένη!

 

Στους Βουλιαράτες

Το μοναδικό οργανωμένο νεκροταφείο βρίσκεται στο χωριό Βουλιαράτες. Λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα.

nekrotafeio voul2Την 1η Δεκεμβρίου του 1940 ο ελληνικός στρατός έμπαινε στο χωριό. Εκεί δημιούργησε ένα πρόχειρο πεδινό νοσοκομείο. Στο συγκεκριμένο χώρο ενταφιάζονταν όσοι χάνονταν. Για πολλά χρόνια συντηρούσε τους τάφους η εκκλησία.

nekrotafeio voul3Το 1972, αφηγείται στο Epiruspost, ο Γιώργος Μπάκος, ένας από τους ηλικιωμένους κατοίκους του χωριού, οι Αλβανοί πέταξαν τους σταυρούς. Τότε ένας κάτοικος του χωριού έβαλε σημάδια.. Ένα σημάδι για τον καθένα. Το 1991, μετά την αλλαγή του καθεστώτος, οι κάτοικοι επανέφεραν τους σταυρούς στους τάφους των στρατιωτών.

Το νεκροταφείο στη σημερινή του μορφή, έγινε το 1999, με τη συνδρομή του Αρχιεπισκόπου Αναστάσιου….

Εκεί βρίσκονται 58 νεκροί, τα στοιχεία των οποίων είναι γνωστά. Κάποιοι βρήκαν τους δικούς τους σε αυτό το χώρο κι έχουν τοποθετήσει φωτογραφίες πάνω στο μάρμαρο.

Δίπλα ακριβώς, μαρμάρινες οστεοθήκες με νεκρούς που συγκεντρώθηκαν από διάφορα σημεία. Τα ονόματά τους γνωστά, όμως δεν έχει γίνει ταυτοποίηση.

nekrotafeio voul4Πάνω στο μάρμαρο ξεχωρίζει μία φωτογραφία. Θωμάς Δεβέλογλου… Ήταν από την Κωνσταντινούπολη, εθελοντής στον πόλεμο του 1940. Συγγενείς του αναζήτησαν τα οστά του σε κάθε οργανωμένο σημείο που βρίσκεται στην Αλβανία. Δεν κατάφεραν να τα εντοπίσουν. Κι άφησαν την ασπρόμαυρη φωτογραφία… Ανάμνηση και πόνος μαζί.

Κάθε τάφος είναι και μια ανθρώπινη ιστορία… Μια ιστορία ζωής.

nekrotafeio voul1«Το 1991, ένας συγχωριανός μου, μεγάλης ηλικίας, σήμερα δεν βρίσκεται στη ζωή, με φώναξε για να μου υποδείξει ένα σημείο στο Πλατυβούνι, όπου είχε δει να πέφτει ένας Έλληνας αξιωματικός… Δεν θέλω να πεθάνω χωρίς να έχουν μαζέψει τα κόκκαλά του, ήταν η φράση και ο καημός του», αφηγείται ο Ορφέας Μπέτσης.

Ένα χρόνο αργότερα, και ύστερα από τις απαραίτητες διακρατικές συμφωνίες, έγινε η επιχείρηση. Ο παππούς υπέδειξε το σημείο. Ήταν παιδί τότε και είχε εντυπωσιαστεί από το ρολόι του νεκρού.

Τα οστά βρέθηκαν… Πρόκειται για τον ταγματάρχη Ζώη Ζακυνθινό από τη Λευκάδα. Από τους ελάχιστους Έλληνες νεκρούς στην Αλβανία που έχουν ταυτοποιηθεί.

Στον αριστερό βραχίονα το σκουριασμένο ρολόι….

Το ρολόι που σταμάτησε για τους Έλληνες ήρωες περιμένοντας την αιώνια ανάπαυση.

{jathumbnail off}

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ