Τέσσερα ολόκληρα χρόνια συμπληρώνει η κεντρική πλατεία των Ιωαννίνων ως ένα απέραντο εργοτάξιο.
Τέσσερα χρόνια με καθυστερήσεις, παρατάσεις, τμηματικές παραδόσεις και μια εικόνα που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις και αντιδράσεις. Και όσο το έργο προχωρά, τουλάχιστον σε κάποια σημεία, τόσο η συζήτηση για το τελικό αποτέλεσμα δυναμώνει.
Στα κοινωνικά δίκτυα η εικόνα είναι εντυπωσιακή.
Αναρτήσεις με εκατοντάδες αντιδράσεις, σχόλια, έντονη κριτική για την καθυστέρηση, το τσιμέντο, την αισθητική και –κυρίως– την απουσία πρασίνου. Η λέξη «πράσινο» έχει γίνει σχεδόν μόνιμη επωδός κάθε συζήτησης για την πλατεία.
Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην ψηφιακή αγανάκτηση και την πραγματική κοινωνική κινητοποίηση.
Και αυτή τη διαφορά ήρθε να αναδείξει η ζωντανή διαμαρτυρία που οργανώθηκε στην ίδια την πλατεία.
-Το κάλεσμα ξεκίνησε από τα social media.
-Η ανταπόκριση στο διαδίκτυο ήταν σημαντική.
-Στο σημείο της συγκέντρωσης, όμως, βρέθηκαν τελικά ελάχιστοι πολίτες, μετρημένοι στα δάχτυλα των δύο χεριών.
Με ένα πανό που έγραφε «Η ΠΛΑΤΕΙΑ ΜΑΣ ΘΕΛΕΙ ΠΡΑΣΙΝΟ», μια μικρή ομάδα ανθρώπων προσπάθησε να μεταφέρει στον πραγματικό χώρο αυτό που καθημερινά αποτυπώνεται στον ψηφιακό.
Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης.
Η εικόνα ήταν σχεδόν συμβολική.
Μια τεράστια, γκρίζα έκταση στην καρδιά των Ιωαννίνων. Λαμαρίνες, προστατευτικά δίχτυα, εργοταξιακή εικόνα και στη μέση λίγοι άνθρωποι να κρατούν ένα πανό και να διαμαρτύρονται για το πράσινο.
Η αντίθεση δεν θα μπορούσε να είναι πιο καθαρή.
Τα likes δεν είναι κοινωνική κινητοποίηση
Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους.
Ένα σχόλιο γράφεται σε λίγα δευτερόλεπτα. Ένα like χρειάζεται ένα κλικ. Μια οργισμένη ανάρτηση μπορεί μέσα σε λίγες ώρες να συγκεντρώσει εκατοντάδες αντιδράσεις.
Η φυσική παρουσία, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο.
Χρόνο. Διάθεση. Κόπο. Και κυρίως την απόφαση να αφήσει κάποιος την οθόνη και να βρεθεί στον δημόσιο χώρο.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η διαφορά.
Δεν σημαίνει ασφαλώς ότι όσοι δεν πήγαν στη συγκέντρωση συμφωνούν με την εικόνα της πλατείας. Ούτε ότι τα σχόλια στα social media είναι αδιάφορα ή χωρίς πολιτική σημασία.
Σημαίνει όμως ότι το πλήθος των διαδικτυακών αντιδράσεων δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε πραγματική κοινωνική πίεση.
Και αυτό είναι κάτι που όσοι λαμβάνουν αποφάσεις στην αυτοδιοίκηση το γνωρίζουν πολύ καλά.
Μια ανάρτηση μπορεί να προκαλέσει θόρυβο.
Μια μαζική παρουσία στον δρόμο είναι διαφορετικό πράγμα.
Η πλατεία είναι το πραγματικό τεστ
Ίσως τελικά η πλατεία να λειτουργεί και ως ένας καθρέφτης της πόλης.
Γιατί το ζήτημα δεν είναι μόνο αν θα μπουν περισσότερα δέντρα, αν θα αλλάξουν υλικά ή αν το τελικό αποτέλεσμα θα δικαιώσει τον σχεδιασμό.
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν οι Γιαννιώτες αισθάνονται ότι η πλατεία είναι πραγματικά δικός τους δημόσιος χώρος.
Και αν ναι, πόσο είναι διατεθειμένοι να διεκδικήσουν οι ίδιοι το πώς θα είναι.
Η κριτική από τον καναπέ είναι εύκολη. Η συμμετοχή στον δημόσιο χώρο είναι δυσκολότερη.
Και η μικρή συμμετοχή στη συγκεκριμένη διαμαρτυρία δεν ακυρώνει την αγωνία που καταγράφεται καθημερινά στο διαδίκτυο. Την βάζει όμως σε ένα διαφορετικό πλαίσιο.
Γιατί στο τέλος της ημέρας η δημοκρατία δεν λειτουργεί μόνο με likes, σχόλια και κοινοποιήσεις.
Χρειάζεται και ανθρώπους παρόντες.
Ανθρώπους που θα βγουν στον δρόμο, θα καταθέσουν προτάσεις, θα πιέσουν, θα διαφωνήσουν, θα επιμείνουν.
Και αυτό ίσως είναι το πιο χρήσιμο συμπέρασμα από τη συγκεκριμένη εικόνα της πλατείας.
Η διαδικτυακή αγανάκτηση μπορεί να ανοίξει μια συζήτηση.
Η πραγματική συμμετοχή είναι αυτή που μπορεί να την κάνει δύσκολο να αγνοηθεί.
Και για την πλατεία των Ιωαννίνων, μετά από τέσσερα χρόνια εργοταξίου, η συζήτηση μόλις τώρα φαίνεται να περνά από το Facebook στην πραγματική ζωή.
