Είναι πλέον ηλίου φαεινότερο ότι η αποστολή επιστολών διαμαρτυρίας, οι δημόσιες εκκλήσεις των Επιμελητηρίων και οι κοινοβουλευτικές ερωτήσεις προς το Υπουργείο Υποδομών για το θέμα των διοδίων της Εγνατίας Οδού δεν οδηγούν σε κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Το Υπουργείο, μέσω των υπηρεσιών του, δίνει σταθερά και απαράλλακτα την ίδια απάντηση-«τείχος»: η πολιτική των διοδίων έχει κλειδώσει με κυρωτικό νόμο, προστατεύεται από τη Σύμβαση Παραχώρησης και οποιαδήποτε μονομερής παρέμβαση του Δημοσίου θα μπορούσε να ενεργοποιήσει ρήτρες αποζημίωσης υπέρ του παραχωρησιούχου. Όπως προκύπτει και από το επίσημο έγγραφο της Διεύθυνσης Δ17, το Υπουργείο θεωρεί ότι δεν διαθέτει πλέον περιθώριο μονομερούς παρέμβασης.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει απλό και εύλογο: με ποια λογική οι Ηπειρώτες και οι χιλιάδες χρήστες της Εγνατίας Οδού καλούνται να καταβάλλουν αυξημένα διόδια, όταν σε μεγάλο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου η κυκλοφορία διεξάγεται με μία μόνο λωρίδα ανά κατεύθυνση, λόγω εκτεταμένων εργασιών που, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα διαρκέσουν τουλάχιστον τρία χρόνια;

Οι οδηγοί καταβάλλουν το αντίτιμο ενός σύγχρονου αυτοκινητοδρόμου, ενώ για μεγάλο χρονικό διάστημα χρησιμοποιούν έναν δρόμο με σαφώς περιορισμένα λειτουργικά χαρακτηριστικά.

Το «όπλο» των Βρυξελλών και το Διευρωπαϊκό Δίκτυο

Αφού το εγχώριο πολιτικό σύστημα δηλώνει ότι δεσμεύεται από τη σύμβαση παραχώρησης, αρκετοί εκτιμούν ότι η μόνη ουσιαστική διέξοδος για τους φορείς της Ηπείρου βρίσκεται πλέον σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αυτό επισημαίνουν στο Epiruspost στελέχη με γνώση των ευρωπαϊκών διαδικασιών.

Όπως εξηγούν, η Εγνατία Οδός δεν αποτελεί έναν απλό εθνικό οδικό άξονα. Είναι βασικό τμήμα του Διευρωπαϊκού Δικτύου Μεταφορών (TEN-T) και κατασκευάστηκε σε μεγάλο βαθμό με κοινοτική χρηματοδότηση. Ως εκ τούτου, η λειτουργία της διέπεται από το ενωσιακό δίκαιο και το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο που αφορά τόσο τα διευρωπαϊκά δίκτυα όσο και τα συστήματα επιβολής διοδίων.

Οι ιδιώτες πολίτες ή οι τοπικοί φορείς δεν μπορούν να προσφύγουν απευθείας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ένα τέτοιο ζήτημα, καθώς απαιτείται η τήρηση συγκεκριμένων διαδικασιών και, κατά περίπτωση, η εξάντληση των διαθέσιμων εθνικών ένδικων μέσων. Ωστόσο, διαθέτουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο κι αυτό είναι η υποβολή επίσημης καταγγελίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πιθανή παραβίαση του ενωσιακού δικαίου.

Πού μπορεί να στηριχθεί μία ευρωπαϊκή καταγγελία

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, μία συντονισμένη νομική πρωτοβουλία από την Περιφέρεια Ηπείρου, τους Δήμους και τα Επιμελητήρια προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να βασιστεί σε δύο βασικούς άξονες:

Πρώτον, στην ορθή εφαρμογή των όρων υπό τους οποίους χρηματοδοτήθηκε το έργο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Εγνατία Οδός χρηματοδοτήθηκε ως σύγχρονος κλειστός αυτοκινητόδρομος υψηλών προδιαγραφών. Η πολύχρονη λειτουργία μεγάλων τμημάτων της με περιορισμένη χωρητικότητα, σε συνδυασμό με την επιβολή πλήρους διοδίου, θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης ως προς τη συμβατότητά της με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης.

Δεύτερον, σε ζητήματα οδικής ασφάλειας. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη διαχείριση της ασφάλειας των οδικών υποδομών προβλέπει συγκεκριμένες απαιτήσεις για το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών. Η μακροχρόνια διεξαγωγή της κυκλοφορίας σε μία μόνο λωρίδα ανά κατεύθυνση, σε έναν από τους σημαντικότερους αυτοκινητοδρόμους της χώρας, είναι δυνατόν να εγείρει ερωτήματα σχετικά με το επίπεδο εξυπηρέτησης και ασφάλειας που παρέχεται στους χρήστες και να αποτελέσει αντικείμενο αξιολόγησης από τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες.

Εφόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρίνει ότι υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις παραβίασης του ενωσιακού δικαίου, μπορεί να ζητήσει εξηγήσεις από τις ελληνικές αρχές και, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, να κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ελλάδας. Μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε επανεξέταση των όρων εφαρμογής της σύμβασης ή των πρακτικών που ακολουθούνται κατά τη διάρκεια των πολύχρονων εργασιών.

Υπό αυτά τα δεδομένα, αρκετοί θεωρούν ότι οι συνεχείς επιστολές και οι ανακοινώσεις προς το Υπουργείο έχουν πλέον εξαντλήσει τα όριά τους. Αν οι φορείς της Ηπείρου επιδιώκουν ουσιαστική παρέμβαση, η επόμενη κίνηση θα μπορούσε να είναι η συγκρότηση ενός πλήρως τεκμηριωμένου φακέλου και η κατάθεσή του στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε το ζήτημα να εξεταστεί υπό το πρίσμα του ευρωπαϊκού δικαίου και των υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτό.