Ένας από τους μεγαλύτερους και πιο γοητευτικούς μύθους της Ηπείρου, ο χαμένος θησαυρός του Αλή Πασά, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας καθηλωτικής έρευνας της εκπομπής «365 Στιγμές» στην ΕΡΤ.
Το οδοιπορικό, που ξεκίνησε από το Κάστρο των Ιωαννίνων και το Νησί και έφτασε μέχρι τη Θεσσαλία και τη Νότια Αλβανία, αναζήτησε τα ίχνη ενός πλούτου που εδώ και δύο αιώνες εξακολουθεί να μαγεύει χρυσοθήρες, ερευνητές και ιστορικούς.
Πώς γεννήθηκε ο αμύθητος πλούτος
Ο Αλή Πασάς δεν υπήρξε μόνο ένας σκληρός και αμείλικτος Οθωμανός διοικητής, αλλά και ένας εξαιρετικά ευφυής πολιτικός και οικονομικός στρατηγός. Κατάφερε να συγκεντρώσει μια πρωτοφανή περιουσία, η οποία δεν αποτελούνταν μόνο από χρυσό και πολύτιμα νομίσματα. Στην κατοχή του είχε περισσότερα από 960 τσιφλίκια, εκατομμύρια αιγοπρόβατα, ενώ έλεγχε πλήρως τα τελωνεία, τις αλυκές και τις γέφυρες. Η οικονομική του παντοδυναμία επισφραγίστηκε με το μονοπώλιο της αλιείας στην Παμβώτιδα, ενώ το 1819 έφτασε στο σημείο να εξαγοράσει την Πάργα από τους Άγγλους, μια κίνηση που απαιτούσε τεράστια ρευστότητα.
Οι επικρατέστερες θεωρίες για την τύχη του θησαυρού
Οι απόψεις των ειδικών και των ερευνητών διίστανται, με τις θεωρίες να κινούνται μεταξύ της ιστορικής πραγματικότητας και του λαϊκού θρύλου:
- Η θεωρία της «κατασπατάλησης»: Ιστορικοί επισημαίνουν ότι κατά τη διάρκεια της σκληρής, 18μηνης πολιορκίας των Ιωαννίνων από τα σουλτανικά στρατεύματα, ο Αλή Πασάς αναγκάστηκε να ξοδέψει τεράστια ποσά. Πλήρωνε έναν πολυεθνικό μισθοφορικό στρατό —ανάμεσά τους και τους Σουλιώτες— και αγόραζε συνεχώς όπλα και πολεμοφόδια, την ώρα που τα έσοδα από τη φορολογία είχαν πλέον διακοπεί.
- Το μυστικό της Εθνικής Τράπεζας: Μία από τις πιο ιντριγκαδόρικες θεωρίες συνδέει τον θησαυρό με την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Ο Έλληνας «υπουργός οικονομικών» του Αλή, Σταύρος Τσαπαλάμος (ή Ιωάννου), διέφυγε στη Βιέννη με μέρος του δημόσιου ταμείου και ίδρυσε ιδιωτική τράπεζα. Ο γιος του, Γεώργιος Σταύρος, υπήρξε ο μετέπειτα ιδρυτής της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος. Την άποψη ότι τα κεφάλαια του Αλή χρηματοδότησαν την ίδρυση της Τράπεζας κατόπιν αιτήματος του Καποδίστρια, στηρίζει ανοιχτά και ο Περιφερειάρχης Ηπείρου, Αλέξανδρος Καχριμάνης.
- Τα σεντούκια της λίμνης: Μια συγκλονιστική μαρτυρία του Δεσποτόπουλου, θαλαμηπόλου της κυρα-Βασιλικής, θέλει τον Αλή να διατάζει την πόντιση 10 σιδερένιων κιβωτίων στη λίμνη λίγο πριν καταφύγει στο Νησί. Ο θρύλος λέει πως οι εργάτες που τα μετέφεραν εκτελέστηκαν αμέσως μετά, ώστε να μην αποκαλυφθεί ποτέ το σημείο.
- Η λεηλασία του Χουρσίτ Πασά: Μετά την αποκεφάλιση του Αλή Πασά τον Φεβρουάριο του 1822, ο επικεφαλής των σουλτανικών στρατευμάτων, Χουρσίτ Πασάς, έστειλε στην Κωνσταντινούπολη 64 εκατομμύρια γρόσια. Ωστόσο, η κυρα-Βασιλική κατήγγειλε στον Σουλτάνο ότι ο Χουρσίτ υπεξαίρεσε το μεγαλύτερο μέρος του θησαυρού, κατηγορία που οδήγησε τον τελευταίο στην αυτοκτονία.
Το μυστήριο των Γεωργουτσάτων και τα καμιόνια του Χότζα
Η αναζήτηση επεκτείνεται και στη Νότια Αλβανία. Στο χωριό Γεωργουτσάτες, ο θρύλος μιλά για μια «χρυσή γουρούνα με τα γουρουνόπουλά της», κωδικοποιημένη ονομασία για έναν τεράστιο θησαυρό.
Το 1968, εν μέσω της δικτατορίας του Ενβέρ Χότζα, κάτοικοι αναφέρουν ένα περίεργο περιστατικό στην περιοχή Σεράτες: κατά τη διάρκεια έργων, εντοπίστηκε μια «στέρνα» και η περιοχή αποκλείστηκε αμέσως από τον στρατό. Μαρτυρίες κάνουν λόγο για τρία φορτηγά που έφυγαν γεμάτα από το σημείο υπό άκρα μυστικότητα, ενισχύοντας την πεποίθηση ότι το καθεστώς «τρύγησε» τις κρυψώνες του Πασά.
Το ασταμάτητο κυνήγι των χρυσοθήρων
Παρά τις ιστορικές επιφυλάξεις, το κυνήγι συνεχίζεται. Η περιβαλλοντική έρευνα του Πανεπιστημίου Πατρών στη λίμνη το 2009 «πάγωσε» για χρόνια όταν εντοπίστηκε ένας στόχος στον πυθμένα που πολλοί νόμιζαν ότι ήταν σκάφος με χρυσό, για να αποδειχθεί τελικά πως ήταν ένας καλαμιώνας.
Αντίστοιχα, η περίπτωση Ελληνοαυστραλού που έσκαψε σε βάθος 30 μέτρων στη Βασιλική Τρικάλων, κατέληξε στην ανακάλυψη… νερού αντί για χρυσό.
Ο πραγματικός θησαυρός των Ιωαννίνων
Όπως επισημαίνουν επιστήμονες και άνθρωποι της περιοχής, ο πραγματικός θησαυρός του Αλή Πασά δεν βρίσκεται θαμμένος στο χώμα ή στον βυθό. Είναι ο ίδιος ο μύθος του — μια ισχυρή «χρονοκάψουλα» που διατηρεί την ιστορική κληρονομιά ζωντανή.
Το Μουσείο Αλή Πασά στο Νησί, με την τεράστια επισκεψιμότητά του, αποδεικνύει ότι το όνομα του εμβληματικού αυτού προσώπου αποτελεί μέχρι σήμερα ένα ανεκτίμητο αναπτυξιακό και τουριστικό κεφάλαιο για την πόλη των Ιωαννίνων.
