Το Epiruspost ολοκληρώνει σήμερα την παρουσίαση στοιχείων από τα χαρακτηρισμένα έγγραφα της ΚΥΠ για την δεκαετία του 1950 με τις σημαντικότερες καταγραφές στην Αλβανία.

Τα έγγραφα για τη διετία 1958-1959 είναι το «μαύρο ημερολόγιο» μιας Αλβανίας που, υπό τον Ενβέρ Χότζα, μετατρεπόταν σε ένα απροσπέλαστο κάστρο.

Μέσα από τις αναφορές, αναδύεται μια εικόνα χώρας που λειτουργεί ως «φυλάκιο» της Μόσχας, όπου ο ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου –αν και «αόρατος» στις διεθνείς συμβάσεις– βίωνε την αποψίλωση των δικαιωμάτων του ως «ύποπτο στοιχείο» στα αρχεία της Sigurimi.

1958: Το έτος των εκκαθαρίσεων και η “οικτρή” πραγματικότητα

Το 1958, το καθεστώς Χότζα βρίσκεται σε φάση εσωτερικής εμπλοκής. Οι εκθέσεις καταγράφουν τον τρόμο: η εκτέλεση του Dhora Leka και η διάλυση της ομάδας «COMPAGNIA JAKOVA» αποδεικνύουν πως κάθε σκέψη για αυτονομία ή «τιτοϊκή» απόκλιση τιμωρείται με το απόσπασμα.

«Η αλβανική αστυνομία προέβη στις 15 Δεκεμβρίου 1957 στη σύλληψη μελών της «Ενώσεως Γιουγκοσλάβων πολιτικών μεταναστών», κατηγορώντας τους για κατασκοπεία υπέρ της Γιουγκοσλαβίας. Στα γραφεία τους φέρεται να βρέθηκε λίστα με 82 στελέχη του αλβανικού κομμουνιστικού κόμματος που αποτελούσαν τη μυστική ομάδα «COMPAGNIA JAKOVA», η οποία επιδίωκε να στρέψει το αλβανικό κόμμα προς τη γιουγκοσλαβική κατεύθυνση. Ο αρχηγός της ομάδας, Dhora Leka, εκτελέστηκε».

Την ίδια στιγμή, οι πληροφορίες της ΚΥΠ για την υγεία είναι αποκαλυπτικές: η ελονοσία καλπάζει, τα αντιβιοτικά είναι ανύπαρκτα και τα περίφημα «νέα νοσοκομεία» παραμένουν στα χαρτιά.

Η αγροτική πολιτική είναι ο κεντρικός μοχλός ελέγχου: η αναγκαστική εκχέρσωση ελωδών περιοχών δεν στοχεύει μόνο στην οικονομία, αλλά στον εξαναγκασμό των ανεξάρτητων αγροτών να ενταχθούν στο κρατικό βιομηχανικό μοντέλο.

1959: Από την αντίσταση στην “αποστειρωμένη” επιτήρηση

Στα αρχεία του 1959, το σκηνικό της «ανταρτικής δράσης» στον Βορρά υποχωρεί, για να δώσει τη θέση του σε ένα καθεστώς «απόλυτης ιδεολογικής κάθαρσης». Η ΚΥΠ παρακολουθεί την Αλβανία να κλείνει τα σύνορά της όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και ιδεολογικά.

Η “αμνηστία” του τέλους του 1959, που αναφέρεται στα δελτία, είναι η πιο κυνική στιγμή του καθεστώτος και ερμηνεύεται ως μια καλοστημένη παγίδα. Καλούσαν τους φυγάδες να επιστρέψουν όχι για να τους εντάξουν στην κοινωνία, αλλά για να τους θέσουν υπό τον άμεσο έλεγχο της Sigurimi. Οι αναλυτές της ΚΥΠ σημείωναν ότι κανείς δεν επέστρεφε χωρίς να έχει υποστεί “κομματικό φιλτράρισμα”.

Το έγγραφο αναφέρει ότι στις 15 Δεκεμβρίου 1959, το καθεστώς Χότζα εξέδωσε διάταγμα με το οποίο χορηγούσε αμνηστία στους Αλβανούς υπηκόους που βρίσκονταν στο εξωτερικό, καλώντας τους να επιστρέψουν στη χώρα.

Τα βασικά σημεία της ανάλυσης της ΚΥΠ για το μέτρο αυτό:

• Προπαγανδιστικός χαρακτήρας: Η ΚΥΠ αξιολογεί το μέτρο ως μια κίνηση εντυπωσιασμού και προπαγάνδας, με σκοπό να προβληθεί το καθεστώς ως “φιλελεύθερο” και ισχυρό, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
• Αμφιβολίες για την επιτυχία: Επισημαίνεται ότι παρόμοιες προσπάθειες στο παρελθόν (όπως τον Ιανουάριο του 1956) απέτυχαν παταγωδώς. Οι Αλβανοί στο εξωτερικό ήταν εξαιρετικά επιφυλακτικοί, καθώς φοβούνταν ότι η επιστροφή τους θα οδηγούσε σε σύλληψη, φυλάκιση ή εκτελέσεις, παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις.
• Στόχος: Το καθεστώς ήθελε να δείξει ότι η κατάσταση στη χώρα είναι ομαλή και ότι όσοι είχαν διαφύγει το έκαναν υπό καθεστώς πλάνης, προσπαθώντας έτσι να μειώσει την επιρροή των Αλβανών της διασποράς που αντιπολιτεύονταν το καθεστώς.

Η μοίρα του Ελληνισμού: Από την αγροτική γη στα “κλουβιά” των συνόρων

Το πιο τραγικό στοιχείο των εγγράφων είναι η “σιωπή” για τη μειονότητα. Στα δελτία του 1958 και του 1959, οι Έλληνες της Βορείου Ηπείρου δεν αναφέρονται ως πρόσωπα, αλλά ως «ποσοτικά δεδομένα» σε ευαίσθητες παραμεθόριες ζώνες.

• Η οικονομική ασφυξία: Η αναγκαστική συνεταιριστικοποίηση της γης κατέστρεψε την οικονομική βάση των ελληνικών χωριών. Οι αρχές χρησιμοποιούσαν την πείνα και τις ελλείψεις σε βασικά αγαθά ως εργαλείο πειθαρχίας: αν δεν υποταχθείς, δεν λαμβάνεις τα απαραίτητα για την επιβίωση.
• Ο έλεγχος των μετακινήσεων: Τα έγγραφα επιβεβαιώνουν ότι οι μετακινήσεις στα χωριά της μειονότητας είχαν υποστεί αυστηρά «φίλτρα». Οποιοδήποτε ελληνικό στοιχείο θεωρούνταν «ξένο» προς το μαρξιστικό-λενινιστικό πρότυπο.

Κλείνοντας το 1959, τα έγγραφα της ΚΥΠ αποτυπώνουν μια χώρα που έχει χάσει κάθε ίχνος εσωτερικής ισορροπίας, επιβιώνοντας αποκλειστικά από τις σοβιετικές πιστώσεις και την τεχνική βοήθεια των χωρών του Ανατολικού Συνασπισμού.

Για το Epiruspost, αυτή η αρχειακή αναδρομή ήταν ένα καθήκον.. Να καταγράψει και να παρουσιάσει τα σημαντικότερα σημεία των καταγραφών μιας πολύ δύσκολης περιόδου για τον Ελληνισμό.