Με πέντε συγκεκριμένες προτάσεις για την αντιμετώπιση της αιθαλομίχλης στα Ιωάννινα επανέρχεται ο Θανάσης Μανταλόβας, ανοίγοντας ξανά τη συζήτηση για ένα πρόβλημα που κάθε χειμώνα επιβαρύνει την ατμόσφαιρα της πόλης και δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες για τη δημόσια υγεία.
Η παρέμβασή του συνοδεύεται από αιχμές για την απουσία ουσιαστικών αποφάσεων, παρά τις επαναλαμβανόμενες διαπιστώσεις και τις εξαγγελίες των τελευταίων ετών. Το βασικό ερώτημα που θέτει είναι πόσοι ακόμη χειμώνες θα περάσουν με την ίδια εικόνα, χωρίς ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα αντιμετωπίζει τις αιτίες του φαινομένου.
Τα στοιχεία που παραθέτει είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Τα Ιωάννινα βρίσκονται στην 754η θέση μεταξύ 761 ευρωπαϊκών πόλεων στην τελευταία αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος, η οποία εξετάζει τη μακροχρόνια έκθεση του πληθυσμού σε PM2.5, διοξείδιο του αζώτου και όζον για την περίοδο 2024-2025. Πρόκειται για μία από τις χειρότερες επιδόσεις μεταξύ των ελληνικών πόλεων.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης του Υπουργείου Περιβάλλοντος που επικαλείται, οι μέσες μηνιαίες συγκεντρώσεις έφτασαν τα 57 μg/m³ τον Ιανουάριο του 2025 και τα 73 μg/m³ τον Δεκέμβριο. Οι τιμές αυτές αναδεικνύουν την ένταση της χειμερινής επιβάρυνσης, αν και δεν πρέπει να συγχέονται με τις ετήσιες ή τις 24ωρες κατευθυντήριες τιμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Σημαντική είναι και η επιστημονική διάσταση. Μελέτη του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Hazardous Materials, καταγράφει στα Ιωάννινα χειμερινές συγκεντρώσεις πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων έως και 98 φορές υψηλότερες σε σχέση με το καλοκαίρι, ενώ για το βενζοπυρένιο η αύξηση φτάνει τις 347 φορές. Η έρευνα αποδίδει στην οικιακή καύση βιομάζας περισσότερο από το 80% των μέσων συγκεντρώσεων των συγκεκριμένων ενώσεων κατά την περίοδο μελέτης.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, ο Θανάσης Μανταλόβας προτείνει ένα διαφορετικό μοντέλο αντιμετώπισης, το οποίο δεν θα περιορίζεται σε έκτακτες ανακοινώσεις όταν η αιθαλομίχλη γίνεται αποπνικτική.
Πρώτη πρόταση είναι η μόνιμη περιβαλλοντική προσαύξηση κατά 50% στο επίδομα θέρμανσης για τα νοικοκυριά των Ιωαννίνων, μαζί με αντίστοιχη αύξηση των εισοδηματικών ορίων επιλεξιμότητας. Η ενίσχυση, σύμφωνα με την πρόταση, θα αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, όταν καταστούν διαθέσιμες οι οικιακές συνδέσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο θέτει και το ζήτημα των νοικοκυριών που εντάσσονται στο Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο, επισημαίνοντας την ανάγκη να αρθούν οι περιορισμοί που δεν τους επιτρέπουν να αξιοποιούν αντίστοιχη ενίσχυση για ηλεκτρική θέρμανση. Όπως υποστηρίζει, δεν μπορεί από τη μία πλευρά να προωθείται η εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και από την άλλη να μην υπάρχει επαρκής στήριξη για τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά.
Η δεύτερη πρόταση αφορά την άμεση ενεργοποίηση του προγράμματος εγκατάστασης αντλιών θερμότητας μέσω της Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης των Ιωαννίνων, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ήπειρος 2021-2027». Ο ίδιος ζητά υψηλή προτεραιότητα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και ουσιαστική επιδότηση, ώστε να μπορέσουν να αντικαταστήσουν παλαιά και περισσότερο ρυπογόνα συστήματα θέρμανσης.
Η τρίτη παρέμβαση αφορά την πιλοτική επιδότηση ηλεκτροστατικών φίλτρων σε καπνοδόχους τζακιών και ξυλοσομπών. Πρόκειται για τεχνολογία που μπορεί να συγκρατήσει σημαντικό μέρος των εκπεμπόμενων σωματιδίων. Ο Μανταλόβας επικαλείται σχετικές δοκιμές του γερμανικού ερευνητικού κέντρου TFZ, προτείνοντας να εξεταστεί η εφαρμογή της με επιστημονική παρακολούθηση και αξιολόγηση της πραγματικής αποτελεσματικότητας.
Η τέταρτη πρόταση συνδέεται με το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Το ελληνικό σχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Αύγουστο του 2026, προβλέπει κινητοποίηση πόρων ύψους 4,77 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2032, με σημαντικό σκέλος να αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών και τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών. Ο ίδιος ζητά από τον Δήμο Ιωαννιτών να διεκδικήσει ειδική χρηματοδότηση για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα περιορισμού της αιθαλομίχλης.
Η πέμπτη πρόταση αφορά τη μόνιμη επιστημονική παρακολούθηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με συστηματικές μετρήσεις PM2.5, PM10 και επιλεγμένων τοξικών ενώσεων, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και εξειδικευμένους επιστημονικούς φορείς.
Όπως επισημαίνει, δεν αρκεί να καταγράφονται οι συγκεντρώσεις των ρύπων. Χρειάζεται να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα των μέτρων και να υπάρχει δημόσια ενημέρωση, αλλά και σαφή όρια ενεργοποίησης παρεμβάσεων προστασίας της δημόσιας υγείας.
Το παράδειγμα της Κρακοβίας
Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβασή του έχει το παράδειγμα της Κρακοβίας στην Πολωνία, μιας πόλης που αντιμετώπισε για χρόνια σοβαρό πρόβλημα χειμερινής ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Μέσα από προγράμματα αντικατάστασης παλαιών συστημάτων θέρμανσης, οικονομικές ενισχύσεις και περιορισμούς στην καύση στερεών καυσίμων, η πόλη κατάφερε να αλλάξει σημαντικά την εικόνα της.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Ευρωπαϊκής Περιβαλλοντικής Πολιτικής, περισσότερες από 25.000 εγκαταστάσεις στερεών καυσίμων αντικαταστάθηκαν έως το 2019, ενώ η ετήσια μέση συγκέντρωση PM2.5 μειώθηκε από 37 μg/m³ το 2013 σε 17 μg/m³ το 2024.
Το παράδειγμα αυτό χρησιμοποιείται ως επιχείρημα ότι η αντιμετώπιση της αιθαλομίχλης δεν είναι αδύνατη, αρκεί να υπάρχει σταθερή πολιτική, χρηματοδότηση και ένα συνεκτικό σχέδιο που θα συνοδεύει τους πολίτες στη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές θέρμανσης.
Το τελικό μήνυμα της παρέμβασης αφορά την ανάγκη να σταματήσει η διαρκής διαχείριση μιας έκτακτης κατάστασης. Κυβέρνηση, Περιφέρεια και Δήμος καλούνται να περάσουν από τις διαπιστώσεις στις αποφάσεις, με συγκεκριμένες παρεμβάσεις, εξασφαλισμένους πόρους, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους.
Γιατί η αιθαλομίχλη δεν αποτελεί μόνο ένα περιβαλλοντικό ζήτημα που επιστρέφει κάθε χειμώνα. Αφορά την καθημερινότητα, την υγεία, την ελκυστικότητα και τελικά την ίδια την προοπτική των Ιωαννίνων.
