Σε μια ατμόσφαιρα φορτισμένη από μνήμες, δάκρυα και την ανάγκη για ιστορική δικαίωση, η Ιερή Συναγωγή των Ιωαννίνων έγινε το μεσημέρι της Κυριακής το επίκεντρο μιας κορυφαίας εκδήλωσης. Ο Δήμος Ιωαννιτών και η Ισραηλιτική Κοινότητα ένωσαν τις δυνάμεις τους για να αποδώσουν τιμή σε εκείνους που η ιστορία συχνά προσπερνά.. Τους επιζώντες του Ολοκαυτώματος.
Ήταν ανήμερη της 25ης Μαρτίου του 1944, την ημέρα της Εθνικής Επετείου όταν οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής συγκέντρωσαν σχεδόν δύο χιλιάδες Εβραίους Ρωμανιώτες, από την μακραίωνη Κοινότητα των Ιωαννίνων τους οποίους μετέφεραν με φορτηγά και στη συνέχεια με τρένα στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου.
Η συντριπτική πλειοψηφία εξοντώθηκε, αποτελώντας ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα για την εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας.
Μετά το τέλος του πολέμου, επέστρεψαν στα Ιωάννινα μόνο περίπου 160 με 180 άτομα (ορισμένες πηγές αναφέρουν συγκεκριμένα 163 επιζώντες)..
Τα αποκαλυπτήρια των τιμητικών πλακών με τα ονόματα των μελών της Κοινότητας που επέστρεψαν από τα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου, αποτέλεσαν την κορυφαία στιγμή της εκδήλωσης που ξεκίνησε με επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα του Ολοκαυτώματος, αλλά και για τον αείμνηστο Δήμαρχο Μωυσή Ελισάφ, η σφραγίδα του οποίου παραμένει ανεξίτηλη στην πόλη.
Θωμάς Μπέγκας: «Πράξη ιστορικής δικαιοσύνης»
Ο Δήμαρχος Ιωαννίνων, Θωμάς Μπέγκας, στον χαιρετισμό του τόνισε τη σημασία της διατήρησης της μνήμης ως αναχώματος στη λήθη. «Η σημερινή τελετή είναι μια πράξη ιστορικής δικαιοσύνης. Είναι μια υπόσχεση ότι δεν ξεχνάμε. Ότι τα ονόματα των ανθρώπων της Εβραϊκής Κοινότητας των Ιωαννίνων, που βίωσαν τη φρίκη των ναζιστικών στρατοπέδων, δεν θα χαθούν ποτέ στη λήθη του χρόνου», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Μπέγκας υπογράμμισε πως η Ισραηλιτική Κοινότητα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της γιαννιώτικης ταυτότητας, καλώντας τους πολίτες να υπερασπίζονται καθημερινά τη δημοκρατία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια απέναντι στον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία που επανεμφανίζονται.
Βίκτωρ Ελιέζερ: «Ο κάθε άνθρωπος έχει ένα όνομα»
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η ομιλία του Γενικού Γραμματέα του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, Βίκτωρ Ελιέζερ, ο οποίος αναφέρθηκε στην απουσία του Μωυσή Ελισάφ, τονίζοντας πως «τούτες τις ώρες μας λείπει η σοφία του, μας λείπει η κρίση του».
Συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν, ο κ. Ελιέζερ δανείστηκε στίχους της Ισραηλινής ποιήτριας Ζέλντα, λέγοντας πως «ο κάθε άνθρωπος έχει ένα όνομα δοσμένο σε αυτόν από τη θάλασσα και δοσμένο σε αυτόν από τον θάνατο».
Υπενθύμισε ότι το Ολοκαύτωμα ξεκίνησε από τη ρητορική μίσους και κατέληξε στην εξόντωση 6 εκατομμυρίων Εβραίων, ανάμεσα στους οποίους και σχεδόν 2.000 Γιαννιώτες. «Ο Πρίμο Λέβι είχε πει ότι το Ολοκαύτωμα συνέβη. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να ξανασυμβεί. Οφείλουμε λοιπόν να επαγρυπνούμε», κατέληξε.
Μάρκος Μπατίνος: «Μια αχτίδα φωτός στο σκότος»
Ο Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων, Μάρκος Μπατίνος, αναφέρθηκε στη μαύρη επέτειο της 25ης Μαρτίου 1944, όταν οι Ναζί ξερίζωσαν τη Ρωμανιώτικη κοινότητα. «Λιγότερα από 200 άτομα γύρισαν, βαθιά τραυματισμένα από το τοπίο του θανάτου. Αρκετοί επέστρεψαν στην πατρίδα τους, τα Γιάννενα, και με θαυμαστό κουράγιο έχτισαν το μεταπολεμικό κόσμο», σημείωσε.
Οι τιμητικές πλάκες, που φιλοτεχνήθηκαν με τη δωρεά του Χαΐμ Ισακάρ, αποτελούν σύμφωνα με τον κ. Μπατίνο έναν ελάχιστο φόρο τιμής σε εκείνους που βρήκαν τη δύναμη να αγκαλιάσουν ξανά τη ζωή, κρατώντας ζωντανή την παράδοση των Ιωαννίνων.
Η τελετή ολοκληρώθηκε με την αποκάλυψη των πλακών στην Συναγωγή, εντός του Κάστρου των Ιωαννίνων.
Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο Ολοκαυτώματος, σε μια σιωπηλή υπόσχεση ότι τα ονόματα των θυμάτων και των επιζώντων θα μείνουν για πάντα χαραγμένα στην ιστορία της πόλης.
