Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, ιστορική αλλά και σημειολογική διάσταση στο New European Bauhaus Festival Satellite Event των Ιωαννίνων έδωσε η Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων, Βαρβάρα Παπαδοπούλου.
Μέσα από μια αναδρομή χιλιάδων ετών, η κ. Παπαδοπούλου ανέδειξε τη διαχρονική σχέση της πόλης με τη Λίμνη Παμβώτιδα, ενώ προχώρησε και σε μια δημόσια έκκληση προς τον Δήμαρχο, Θωμά Μπέγκα, που αναμένεται να ανοίξει ενδιαφέρουσα συζήτηση.
«Δήμαρχε, επειδή ακριβώς η πόλη μας έχει όλη αυτή την διαχρονική κατοίκηση, είναι καιρός να αλλάξουμε λίγο και το σήμα του Δήμου με τον περίφημο Ιουστινιανό», ανέφερε χαρακτηριστικά η κ. Παπαδοπούλου, ανοίγοντας μια παρένθεση στην ομιλία της, προτείνοντας ουσιαστικά την επαναξιολόγηση των συμβόλων της πόλης με βάση τα νέα αρχαιολογικά δεδομένα που δείχνουν ότι η κατοίκηση στα Γιάννενα είναι πολύ παλαιότερη από την εποχή του Βυζαντινού Αυτοκράτορα.
Μια ιστορία που ξεκινά 26.000 χρόνια πριν
ΗΕπίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων εξήγησε ότι η Λίμνη έπαιζε ανέκαθεν τον σημαντικότερο ρόλο στη διαβίωση των ανθρώπων στην περιοχή. Όπως υπενθύμισε, η πρώτη κατοίκηση στο λεκανοπέδιο εντοπίζεται στο σπήλαιο της Καστρίτσας και χρονολογείται κατά προσέγγιση μεταξύ 26.000 και 20.000 π.Χ., όπου υπήρχαν οι πρώτες ημιμόνιμες εγκαταστάσεις κοντά στο νερό.
«Σήμερα, χάρη στις ανασκαφικές έρευνες στο λεκανοπέδιο και τις αρχαιομετρικές μελέτες, γνωρίζουμε ικανοποιητικά ακόμη και με τι τρεφόταν αυτοί οι άνθρωποι», σημείωσε, προσθέτοντας ότι οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν μια συνεχή κατοίκηση στη μικρή χερσόνησο του Κάστρου, ενδεχομένως και από την προϊστορική περίοδο.
Το δύσκολο περιβάλλον και οι «Λαρινοί βόες»
Η κ. Παπαδοπούλου περιέγραψε το αρχαίο περιβάλλον της Παμβώτιδας ως ιδιαίτερα δύσκολο, γεμάτο έλη, τενάγη και ελονοσία. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι κατάφεραν να το δαμάσουν, εκμεταλλευόμενοι την πλούσια ξυλεία των δασών και αναπτύσσοντας την κτηνοτροφία.
Όπως ανέφερε, οι αρχαίες πηγές και ο Όμηρος περιγράφουν την Ήπειρο ως «ορών κλήρος» (ορεινή) και «δυσχείμερος» (με βαρείς χειμώνες), όμως στις ελώδεις εκτάσεις της λίμνης εκτρέφονταν τα περίφημα βοοειδή της αρχαιότητας, όπως οι «λαρινοί βόες» και οι «πυρρικές αγελάδες». Μάλιστα, υπογράμμισε ότι η ίδια η λέξη «Παμβώτις» σημαίνει ακριβώς «αυτή που θρέφει τους πάντες».
Γύρω από τη λίμνη αναπτύχθηκαν σπουδαίες αρχαίες πόλεις και κώμες, όπως η Καστρίτσα και το Γαρδίκι, αποδεικνύοντας τη δυναμική του υδάτινου οικοσυστήματος.
Τα προνόμια και η φοροαπαλλαγή του Ανδρόνικου Παλαιολόγου
Προχωρώντας στη Βυζαντινή περίοδο και την ακμή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, η κ. Παπαδοπούλου αναφέρθηκε στα περίφημα χρυσόβουλα του Αυτοκράτορα Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Προκειμένου να προσελκύσει τους Γιαννιώτες και να τους ενσωματώσει στην Αυτοκρατορία, ο Ανδρόνικος τους παραχώρησε μοναδικά προνόμια και πλήρη φοροαπαλλαγή για τις δραστηριότητές τους στη Λίμνη.
Μεταξύ αυτών, στα έγγραφα αναφέρεται ο «λιμναίος πάκτος» (η οικονομική εκμετάλλευση της λίμνης), το «μελισσονόμιον» (η πλούσια δραστηριότητα με τα μελίσσια), καθώς και η «χοιροκτησία» (η εκτροφή χοίρων).
Από όλους αυτούς τους βαρείς φόρους, οι Γιαννιώτες απαλλάχθηκαν πλήρως, γεγονός που έδωσε τεράστια ώθηση στην οικονομία της πόλης, η οποία συνέχισε να αναπτύσσεται ραγδαία και κατά την Τουρκοκρατία, φτάνοντας στο γνωστό «πρώτα στα άρματα, στα γρόσια και τα γράμματα».
