Σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026 τέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το Υπουργείο Εσωτερικών, ο οποίος φέρνει εκτεταμένες αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας, με αιχμή την κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Πρόκειται για ένα εκτενές νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο συγκεντρώνει και εκσυγχρονίζει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν το σύνολο του πλαισίου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Εκλογικό σύστημα και ηλεκτρονική ψηφοφορία
Σημαντική τομή αποτελεί η αλλαγή στον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών, με την κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Στο νέο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική διαδικασία, υπό συγκεκριμένες θεσμικές εγγυήσεις.
Ενιαίος Κώδικας για δήμους και περιφέρειες
Στόχος του υπουργείου είναι η δημιουργία ενός ενιαίου νομοθετικού πλαισίου για δήμους και περιφέρειες, καθώς –όπως επισημαίνεται– μέχρι σήμερα υπήρχε κατακερματισμός διατάξεων που δημιουργούσε ασάφειες και επικαλύψεις αρμοδιοτήτων.
Με τον νέο Κώδικα επιχειρείται η αποσαφήνιση του ρόλου των θεσμικών οργάνων, όπως τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια και οι επιτροπές τους, με στόχο την πιο αποτελεσματική λειτουργία της διοίκησης.
Διαφάνεια, έλεγχος και οικονομική διαχείριση
Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνεται η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, μέσω ψηφιακών εργαλείων και υποχρεωτικής δημοσιοποίησης αποφάσεων.
Παράλληλα, θεσπίζεται αυστηρό πλαίσιο ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, μέσω ειδικής υπηρεσίας και πληροφοριακού συστήματος, με στόχο –όπως αναφέρεται– τον αποκλεισμό ελέγχου σκοπιμότητας και την επικέντρωση στη νομιμότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην αναδιοργάνωση των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να περιοριστούν οι «γκρίζες ζώνες» και οι διαφορετικές ερμηνείες.
Ψηφιακή μετάβαση και συμμετοχή πολιτών
Ο νέος Κώδικας προβλέπει εκτεταμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της Αυτοδιοίκησης, με την ανάπτυξη ηλεκτρονικών εφαρμογών για τη συμμετοχή των πολιτών αλλά και τη διευκόλυνση της καθημερινής εξυπηρέτησής τους.
Στο ίδιο πλαίσιο ενισχύεται η συμμετοχή των πολιτών μέσω δημοτικών δημοψηφισμάτων, καθώς και η αναβάθμιση των συμβουλίων νέων με ηλεκτρονικές διαδικασίες.
Οι 10 βασικές αλλαγές
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, οι βασικότερες αλλαγές αφορούν:
- Ενιαίο θεσμικό πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες
- Θεσμοθέτηση συμβουλευτικών δημοψηφισμάτων
- Ενίσχυση διαφάνειας και λογοδοσίας
- Αναδιοργάνωση της δομής διακυβέρνησης των ΟΤΑ
- Ψηφιακό εκσυγχρονισμό λειτουργιών και υπηρεσιών
- Νέο πλαίσιο ελέγχου νομιμότητας
- Σαφή προσδιορισμό θέσης και αμοιβών αιρετών
- Καταγραφή και οριοθέτηση αρμοδιοτήτων
- Κατάργηση δεύτερου γύρου εκλογών
- Ενίσχυση ηλεκτρονικής συμμετοχής πολιτών
Όπως επισημαίνεται από το Υπουργείο Εσωτερικών, η ύπαρξη ενιαίου Κώδικα αναμένεται να μειώσει τη γραφειοκρατία, να διευκολύνει αιρετούς και πολίτες, να ενισχύσει τη διαφάνεια και να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα της διοίκησης, μέσα από απλοποιημένες και ενιαίες διαδικασίες.
Παράλληλα, τονίζεται ότι οι νέες ρυθμίσεις στοχεύουν στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και στην καλύτερη αξιοποίηση των πόρων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
