Ο πρωτογενής τομέας δεν είναι απλώς ένας ακόμα παραγωγικός κλάδος για την Άρτα. Είναι η ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας, ο βασικός αιμοδότης εισοδήματος, ο κρίκος που συνδέει την ύπαιθρο με την αγορά, την κατανάλωση και την απασχόληση. Τα εσπεριδοειδή, με κυρίαρχο το πορτοκάλι  και το μανταρίνι, αποτελούν διαχρονικά το πιο ισχυρό προϊόν της περιοχής. Φέτος όμως, η εικόνα που καταγράφεται στα χωράφια είναι εικόνα πλήρους κατάρρευσης.

Χιλιάδες τόνοι πορτοκαλιών και μανταρινιών παραμένουν αμάζευτοι στα δέντρα, ενώ καθημερινά ο καρπός πέφτει στο έδαφος και σαπίζει. Η παραγωγή χάνεται μπροστά στα μάτια των αγροτών, χωρίς να υπάρχει καμία ουσιαστική διέξοδος.

Η τιμή παραγωγού έχει καταρρεύσει στα 15 λεπτά το κιλό, σε επίπεδα που δεν καλύπτουν ούτε τα βασικά έξοδα καλλιέργειας. Κι όμως, ακόμη και σε αυτή , το ενδιαφέρον της αγοράς είναι περιορισμένο έως ανύπαρκτο.

Παραγωγοί καταγγέλλουν ότι οι έμποροι δεν εμφανίζονται στα χωράφια, αφήνοντας σκόπιμα την παραγωγή να υποβαθμιστεί, σε μια πρακτική που –όπως λένε– ισοδυναμεί με εκβιασμό για ακόμη χαμηλότερες τιμές. Δέντρα γεμάτα καρπό, αγρότες έτοιμοι να μαζέψουν και φορτηγά που δεν έρχονται ποτέ. Το αποτέλεσμα είναι ένα αδιέξοδο χωρίς προηγούμενο.

Η οικονομική πίεση έχει πλέον μετατραπεί σε ασφυκτική θηλιά. Φάρμακα, λιπάσματα, εργατικά, ραντίσματα, οργώματα και καύσιμα παραμένουν απλήρωτα. Οι προμηθευτές πιέζουν, τα χρέη συσσωρεύονται και τα ταμεία των αγροτικών νοικοκυριών είναι άδεια. Και όλα αυτά μέσα στον χειμώνα, όταν τα έξοδα συνεχίζουν να τρέχουν, χωρίς καμία εισροή εισοδήματος.

Η ψυχολογική κατάσταση των παραγωγών είναι εξίσου βαριά. Η απελπισία κυριαρχεί, καθώς βλέπουν τους κόπους μιας ολόκληρης χρονιάς να καταλήγουν στο χώμα. Δεν πρόκειται απλώς για οικονομική απώλεια, αλλά για βαθύ πλήγμα στην αξιοπρέπεια και την προοπτική τους. Πίσω από κάθε αμάζευτο χωράφι υπάρχουν οικογένειες που παλεύουν να σταθούν όρθιες, νέοι αγρότες που σκέφτονται αν έχει νόημα να συνεχίσουν και μεγαλύτεροι που βλέπουν έναν κύκλο ζωής να κλείνει με τον χειρότερο τρόπο.

Το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό. Αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες του αγροτικού μοντέλου.. Έλλειψη μηχανισμών προστασίας της τιμής παραγωγού, απουσία ελέγχου στην αγορά, ανυπαρξία ουσιαστικής στήριξης σε περιόδους κρίσης. Όταν ο πρωτογενής τομέας της Άρτας καταρρέει, δεν πλήττονται μόνο οι αγρότες. Πλήττεται συνολικά η τοπική οικονομία, το εμπόριο, οι υπηρεσίες και τελικά η κοινωνική συνοχή της περιοχής.

Αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, οι συνέπειες θα είναι μακροπρόθεσμες και δύσκολα αναστρέψιμες. Τα χωράφια που σήμερα μένουν αμάζευτα, αύριο μπορεί να μείνουν ακαλλιέργητα. Και μαζί τους, να χαθεί ένα από τα πιο ζωντανά και παραγωγικά κομμάτια της Άρτας.