Θλιβερή πρωτιά στις παραβιάσεις του περιβαλλοντικού δικαίου παρουσιάζει η Ελλάδα ενώ την ίδια ώρα σχεδόν έχουν μηδενιστεί οι περιβαλλοντικοί έλεγχοι και οι επιθεωρήσεις.

Αυτό προκύπτει από τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα οποία παραθέτει μεταξύ άλλων και η περιβαλλοντική οργάνωση WWF στην έκθεσή της για τα πολιτικά και θεσμικά κενά που εμποδίζουν την πορεία της Ελλάδας προς μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία.

Οι παραβάσεις της Ελλάδας μάλιστα δεν έρχονται χωρίς ποινές και οικονομικά πρόστιμα με τη χώρα μας να έχει πληρώσει από το 2014 έως σήμερα 184 εκατομμύρια ευρώ σε πρόστιμα που της έχουν επιβληθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και αφορούν παραβάσεις σχετιζόμενες με απόβλητα και αστικά λύματα.

Σήμερα, σύμφωνα με τα ετήσια δεδομένα που δημοσιεύει η Κομισιόν, οι «ανοιχτές» υποθέσεις παραβάσεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της Ελλάδας είναι 22 και κατατάσσουν τη χώρα μας για άλλη μια χρονιά στην πρώτη θέση μαζί με την Ισπανία.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να «θάβει» το 78% των αποβλήτων της με την ανακύκλωση να αγγίζει μετά βίας ποσοστό 21% όταν ο ευρωπαικός μέσος όρος φτάνει το 48%.

Και παρά τα πρόστιμα, σύμφωνα με την ενημέρωση που έχει η Ευρωπαική Επιτροπή, η Ελλάδα εξακολουθεί να διατηρεί ή να μην έχει αποκαταστήσει ένα σημαντικό αριθμό παράνομων χωματερών. Συγκεκριμένα, τρεις παράνομες χωματερές εξακολουθούν να λειτουργούν, ενώ άλλες 17 έχουν κλείσει, αλλά δεν έχουν αποκατασταθεί. Ο αριθμός των παράνομων χωματερών συνεχίζει να μειώνεται, αλλά οι εναπομείναντες χώροι είναι δύσκολο να κλείσουν αν δεν δημιουργηθούν νέες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων. Επιπλέον, οι εγκαταστάσεις διαχείρισης επικίνδυνων αποβλήτων είναι ανεπαρκείς και η χωριστή συλλογή των ροών αποβλήτων δεν έχει ουσιαστικά προχωρήσει. Η υγειονομική ταφή των αποβλήτων αποτελεί την κύρια μέθοδο διαχείρισης σε υπέρμετρο βαθμό, ενώ τα ποσοστά ανακύκλωσης αποβλήτων παραμένουν πολύ χαμηλά.

Αναφορικά με την προστασία της φύσης, παρόλο που η συγκρότηση του δικτύου Natura 2000 της Ελλάδας έχει ολοκληρωθεί, δεν έχουν τεθεί ειδικοί στόχοι ανά τοποθεσία και εξακολουθεί να εκκρεμεί η λήψη μέτρων διατήρησης και η κατάρτιση σχεδίων διαχείρισης. Με τα χρόνια, το ποσοστό των οικοτόπων σε καλή κατάσταση έχει μειωθεί.

«Κατά τα τελευταία χρόνια, η υποβάθμιση του σώματος επιθεωρητών είναι εμφανής, αλλά μέσα στην τελευταία τριετία είναι ραγδαία», επισημαίνει η περιβαλλοντική οργάνωση.

Το Σώμα Επιθεωρητών Περιβάλλοντος είναι μια από τις πολύ λίγες ελεγκτικές αρχές που δεν υπάχθηκαν στην ανεξάρτητη Αρχή Διαφάνειας. Το αποτέλεσμα είναι πως παραμένουν σε απόλυτη εξάρτηση από τον κάθε Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ή όπως αλλιώς μετονομαστεί μελλοντικά το αρμόδιο για τα περιβαλλοντικά ζητήματα υπουργείο).

Από το 2019 δεν έχουν δημοσιευθεί δεδομένα και αποτελέσματα ελέγχων, ούτε καν η ετήσια έκθεση πεπραγμένων που δημοσιευόταν ανελλιπώς από το 2003. Η τελευταία έκθεση που δημοσιεύθηκε το 2020, αφορά πεπραγμένα του έτους 2019.

Τα αποτελέσματα ελέγχων και οι αποφάσεις επιβολής κυρώσεων δεν δημοσιεύονται, παρά το γεγονός ότι οι αντίστοιχες αποφάσεις για την επιβολή προστίμων από περιφερειακές υπηρεσίες αναρτώνται στη Διαύγεια.

Όπως προκύπτει από τις καταχωρήσεις στο Ηλεκτρονικό Περιβαλλοντικό Μητρώο και στον ιστότοπο για την περιβαλλοντική αδειοδότηση, στον οποίο αναρτώνται υποχρεωτικά τα αποτελέσματα αυτοψιών και επιθεωρήσεων σχετικών με τη συμμόρφωση εγκαταστάσεων και έργων με τους περιβαλλοντικούς όρους, το σώμα επιθεωρητών περιβάλλοντος διενεργεί ολοένα και λιγότερους ελέγχους.

Συγκεκριμένα,

κατά το 2022, δεν φαίνεται να έχει διενεργηθεί κανένας έλεγχος,

το 2021, φαίνεται να διενεργήθηκε ένας μόνο έλεγχος, κατά τον οποίο διαπιστώθηκαν ευρήματα (δεν αναφέρεται άλλη σχετική πληροφορία), ενώ

και το 2020 δεν διενεργήθηκε κανένας έλεγχος.

Το 2019 διενεργήθηκαν τέσσερις επιθεωρήσεις, από το Σώμα Επιθεωρητών Βορείου Ελλάδος, στις οποίες διαπιστώθηκαν ευρήματα.

Ο έλεγχος έργων και δραστηριοτήτων σε περιοχές χωρικής αρμοδιότητάς τους αποτελεί ευθύνη των 13 περιφερειών της χώρας. Όπως προβλέπεται όμως από τη νομοθεσία, και είναι αναμενόμενο, οι περιφερειακές διοικήσεις δεν διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία και εμπειρία για την πραγματοποίηση των προβλεπόμενων από το ενωσιακό δίκαιο τακτικών ελέγχων στις βιομηχανικές μονάδες που εμπίπτουν στις διατάξεις των οδηγιών για τις βιομηχανικές εκπομπές και 2012/18/ΕΕ Seveso III για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζομένων με επικίνδυνες ουσίες.

Με βάση την εθνική νομοθεσία για την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η ευθύνη για την άσκηση περιβαλλοντικών ελέγχων και τακτικών επιθεωρήσεων στις μονάδες με βαρύ περιβαλλοντικό αποτύπωμα έχει δοθεί στο σώμα επιθεωρητών περιβάλλοντος, του ΥΠΕΝ.

Ωστόσο, όπως αναφέρει το WWF στην έκθεσή του, «είναι μεγάλη η ανάγκη ύπαρξης ενός κεντρικού μηχανισμού στήριξης του έργου, διατύπωσης οδηγιών και κατευθύνσεων, και σίγουρα παροχής νομικής υποστήριξης στις αμέτρητες περιπτώσεις κατά τις οποίες υφίστανται πιέσεις και μηνύσεις».

Ένα από τα στοιχεία που προκύπτουν από τη διερεύνηση ελέγχων και επιβολής προστίμων που έχουν αναρτηθεί στη Διαύγεια, είναι ότι το αντικείμενο δεν είναι ομογενοποιημένος, ενώ και ο βαθμός αυστηρότητας ποικίλει ανά …Περιφέρεια. Για παράδειγμα, από τις σχετικές ανά περιφέρεια καταχωρήσεις, οι περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας, Πελοποννήσου και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης φαίνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια να διενεργούν αρκετούς ελέγχους και να επιβάλλουν κυρώσεις με τρόπο ενδελεχή και τεκμηριωμένο, ενώ στον αντίποδα η Περιφέρεια Ηπείρου εμφανίζει τις λιγότερες αποφάσεις επιβολής κυρώσεων, οι οποίες είναι πολύ περιληπτικά τεκμηριωμένες.