Πωγώνι: Τα έθιμα των Χριστουγέννων

POGONIΣτην αγκαλιά της πλούσιας φύσης, σ’ έναν τόπο όπου θαρρείς και ξέχασε ο χρόνος ανακαλύπτουμε το παραδοσιακό Πωγώνι, έναν ιδιαίτερο προορισμό με μακρύ παρελθόν, ιδανικό για όσους δίνουν στο «ταξίδι» τη διάσταση μιας γνωστικής περιπέτειας.

Βορειοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων, περίκλειστο από τα βουνά Νεμέρτσικα, Κασιδιάρης και Τσαμαντάς, σχεδόν πάνω στη μεθοριακή γραμμή Ελλάδας-Αλβανίας, βρίσκεται το Πωγώνι. Σε τούτη την πλούσια φυσιογραφία συμβιώνουν, άλλοτε διάσπαρτα μέσα στα δάση άλλοτε κρυμμένα στις ρεματιές ή απλωμένα σε μικρές κοιλάδες, αρκετά χωριά με κοινή μοίρα και ιστορία.

Με τον δικό τους ξεχωριστό τρόπο και με έθιμα που έρχονται από τα βάθη των αιώνων γιορτάζουν τις μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.

Δωδεκαήμερο: Οι μέρες του 12ήμερου των Χριστουγέννων ήταν μέρες ξεκούρασης. Το τζάκι έκαιγε συνεχώς και η στάχτη δεν έπρεπε να πεταχτεί έξω. Κατά τη διάρκεια του 12ημέρου δεν έβραζαν όσπρια για να μη βγάλουν εξανθήματα τα παιδιά.

Χριστούγεννα: Την παραμονή έφτιαχναν τηγανίτες γιατί θύμιζαν τα σπάργανα του Χριστού, τις έτρωγαν το βράδυ της παραμονής ή και ανήμερα Χριστούγεννα. Την ημέρα των Χριστουγέννων έσφαζαν τον καλύτερο κόκορα και τον έκαναν σούπα.

Πρωτοχρονιά: Την παραμονή τα παιδιά έκοβαν τούφες πουρνάρι, όσα και τα μέλη της οικογένειας. Την ημέρα της Πρωτοχρονιάς με την πρώτη καμπάνα όλη η οικογένεια ήταν στο πόδι. Άναβαν τη φωτιά και ένας – ένας πέταγαν μια τούφα πουρνάρι σ’ αυτή. Αυτό άναβε και σπινθηροβολούσε με κρότο.
Το μεσημέρι στο τραπέζι είχαν κρεατόπιτα και μετά το φαγητό ο μεγαλύτερος έκοβε τη βασιλόπιτα σε τόσα κομμάτια όσα και τα μέλη της οικογένειας. Στη συνέχεια με το χέρι έφερνε μια στροφή στο ταψί και όποιο κομμάτι τύχαινε μπροστά στον καθένα ήταν δικό του. Ο τυχερός της χρονιάς ήταν αυτός που θα έβρισκε στο κομμάτι του το νόμισμα.

Θεοφάνια: Την παραμονή ο παπάς μαζί με τον καντηλανάφτη γύριζε όλο το χωριό για ν’ αγιάσει τα σπίτια και οι νοικοκυραίοι του έδιναν λίγο καλαμπόκι. Ο μικρός μισθός των παπάδων έκανε αυτό το καλαμπόκι ευπρόσδεκτο. Ανήμερα τα Φώτα, αγόρια και κορίτσια του χωριού πήγαιναν αμίλητα στη βρύση και έπαιρναν το αμίλητο νερό. Μετά τραγουδώντας γύριζαν στο σπίτι και όταν χτυπούσε η καμπάνα πήγαινα το νερό στην εκκλησία.
Η τελετή του αγιασμού των υδάτων γινόταν μέσα στην εκκλησία και «ανάδοχος του Χριστού» γινόταν με πλειστηριασμό, αυτός που θα έδινε το περισσότερο καλαμπόκι ή σιτάρι στην εκκλησία. Αυτός λοιπόν έπαιρνε το σταυρό και καθόταν σ’ ένα στασίδι δίπλα στον παπά. Κάθε πιστός, αφού τον ράντιζε ο παπάς με αγιασμό, περνούσε και φιλούσε το σταυρό λέγοντας στον ανάδοχο «βοήθειά σου». Στη συνέχεια έπαιρνε αγιασμό με τον οποίο θα ράντιζε όλο το σπίτι του.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ