Παυλίδειος, Ελισσαβέτειος, Βαλάνειος.. Τρία ονόματα άρρηκτα συνδεδεμένα με την εκπαιδευτική ιστορία της πόλη των Ιωαννίνων, με την παράδοση της ευεργεσίας και με την προσφορά στην κοινωνία.

 Τρεις «σχολές», τρία σχολικά κτίρια που δημιουργήθηκαν με την βούληση και τα χρήματα ευεργετών και αποτελούσαν περιουσία των Αγαθοεργών Καταστημάτων της πόλης.

Η Εθνική Τράπεζα ανακοίνωσε την παραχώρησή τους στο Δήμο.. Ουσιαστικά παραχωρεί αυτό που πάντα ήταν περιουσία της πόλης, «προίκα» από μία εποχή όπου η ευεργεσία ήταν ταυτόσημη με την Ήπειρο και δεν περνούσε μέσα από διαπραγματεύσεις και τραπεζικά καταστήματα.

Τα τρία ακίνητα, σύμφωνα με πληροφορίες, αποτέλεσε το αντικείμενο διαπραγμάτευσης που έγινε το προηγούμενο διάστημα μεταξύ των Αγαθοεργών –ουσιαστικά της Μητρόπολης Ιωαννίνων και του Μητροπολίτη Μάξιμου- με την διοίκηση της Εθνικής Τράπεζας και με αντικείμενο το δάνειο που βάραινε τα πρώτα και είχε συναφθεί προ αρκετών ετών όταν έπρεπε να ακολουθήσουν την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας.

Τα Αγαθοεργά της Μητρόπολης Ιωαννίνων αποτελούσαν τότε έναν ισχυρό μέτοχο της Εθνικής κατέχοντας σημαντικό χαρτοφυλάκιο μετοχών.

Οι συνεχείς ανακεφαλαιοποιήσεις ωστόσο επηρέασαν το καθεστώς αυτό και βάρυναν με το δάνειο που είχε συναφθεί.

Το δάνειο φαίνεται πως έκλεισε οριστικά για λογαριασμό των Αγαθοεργών με την παραχώρηση των τριών ακινήτων και με την συμφωνία η Εθνική να τα παραχωρήσει με την σειρά της στην πόλη, δηλαδή στο Δήμο κάτι που τελικά έγινε και επίσημα.

Η Παυλίδειος Σχολή

Η Παυλίδειος Σχολή είναι από τα σχολικά κτίρια που συνδέθηκαν για δεκαετίες με τη ζωή της πόλης.

Το σημερινό διδακτήριο βρίσκεται στην περιοχή των Ζευγαριών και επί της οδού Αγίων Σαράντα. Η ιστορική ονομασία της σχολής έχει διατηρηθεί μέχρι σήμερα ως «Παυλίδειος», ενώ το σχολείο είναι καταχωρισμένο ως 7ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων – Παυλίδειος Σχολή.

Το συγκεκριμένο διδακτήριο ανεγέρθηκε κατά την περίοδο 1960-1963, σε οικόπεδο έκτασης περίπου 5.203 τετραγωνικών μέτρων, ενώ η επιφάνεια του κτιρίου αναφέρεται στα περίπου 2.849 τ.μ.

Με το πέρασμα των χρόνων το συγκρότημα φιλοξένησε περισσότερες σχολικές μονάδες. Σε παλαιότερη καταγραφή της περιουσίας των Αγαθοεργών Καταστημάτων αναφέρονται μεταξύ άλλων το 1ο Ειδικό Δημοτικό, το 7ο και το 17ο Δημοτικό, καθώς και το 4ο και το Ειδικό Νηπιαγωγείο.

Σήμερα, στο πλαίσιο της συμφωνίας που ανακοίνωσε η Εθνική Τράπεζα, το κτίριο συνδέεται με το 1ο Ειδικό Νηπιαγωγείο και το 1ο Ειδικό Δημοτικό Σχολείο, δηλαδή με σχολικές μονάδες που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η Ελισσαβέτειος και η ευεργέτιδα Ελισάβετ Καστρισόια

Η ιστορία της Ελισσαβέτειου συνδέεται με μία από τις σημαντικές γυναικείες παρουσίες στην παράδοση της ευεργεσίας των Ιωαννίνων.

Η ονομασία διασώζεται μέχρι σήμερα και στην ίδια την οδό μπροστά από το σχολικό συγκρότημα, την οδό Ελισάβετ Καστρισόια.

Το Β΄ Ελισαβέτειο σχολικό διδακτήριο ανεγέρθηκε από τα Αγαθοεργά Καταστήματα κατά την περίοδο 1960-1963, σε οικόπεδο έκτασης περίπου 3.535 τ.μ., με το κτίριο να έχει επιφάνεια περίπου 2.027 τ.μ.

Η θέση του σχολείου έχει ιδιαίτερη ιστορία. Στον χώρο βρισκόταν παλαιότερα το νοσοκομείο της πόλης, ενώ το σχολείο που σήμερα είναι γνωστό ως 11ο Δημοτικό είχε στεγαστεί νωρίτερα σε διαφορετικά κτίρια των Ιωαννίνων. Μεταξύ άλλων φιλοξενήθηκε στο Γυμνάσιο Θηλέων, στο Καπλάνειο, στο Μέκειο και σε προσωρινό μεταλλικό στέγαστρο, πριν εγκατασταθεί στο Βαλάνειο διδακτήριο το 1953.

Η σημερινή εικόνα του συγκροτήματος περιλαμβάνει το 11ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων και το 6ο Νηπιαγωγείο, όπως αναφέρεται και στην επίσημη καταγραφή των σχολικών μονάδων του Δήμου.

Έτσι, το όνομα της Ελισάβετ Καστρισόια δεν έμεινε απλώς σε μια ιστορική αναφορά. Συνδέθηκε με ένα σχολείο που εξακολουθεί να λειτουργεί και να εξυπηρετεί γενιές μαθητών.

Η Βαλάνειος: από τη Μπαλαναία του 17ου αιώνα στο σημερινό σχολείο

Από τα τρία κτίρια, η Βαλάνειος έχει μακράν την πιο μεγάλη ιστορική διαδρομή.

Η ιστορία της ξεκινά από το 1675, όταν ιδρύθηκε από τον Γιαννιώτη έμπορο Εμμανουήλ (Μάνο) Γκιούμα, ο οποίος δραστηριοποιούνταν στη Βενετία.

Η πρώτη ονομασία της ήταν «Ιεροδιδασκαλείον-Ιεροσπουδαστήριον», ενώ κατά περιόδους αναφέρεται ως «Πρώτη Σχολή», «Μεγάλη Σχολή», «Γκιουμναία» και «Αρχιγυμνάσιον». Μετά την εξάντληση του κληροδοτήματος Γκιούμα, στα τέλη του 18ου αιώνα, επικράτησε η ονομασία Μπαλαναία και στη συνέχεια Βαλάνειος, από τους διευθυντές της οικογένειας Μπαλάνου.

Ο Μπαλάνος Βασιλόπουλος ανέλαβε τη διεύθυνση το 1723 και παρέμεινε σε αυτήν για 37 χρόνια. Τον διαδέχθηκε ο γιος του Κοσμάς Μπαλάνος, ο οποίος διηύθυνε τη σχολή από το 1760 έως το 1799. Την περίοδο εκείνη η σχολή έφτασε να αριθμεί περίπου 300 μαθητές, γεγονός που αποτυπώνει τον σημαντικό ρόλο της ως πνευματικού κέντρου της εποχής.

Η ιστορία της σχολής διακόπηκε βίαια στα χρόνια της πολιορκίας του Αλή Πασά. Η βιβλιοθήκη της κάηκε το 1820, ενώ ένα χρόνο αργότερα καταστράφηκε και η ίδια η σχολή.

Η εκπαιδευτική παράδοση όμως δεν χάθηκε.

Το σημερινό διδακτήριο της Βαλανείου ανεγέρθηκε το 1952, ενώ το 1984 τα Αγαθοεργά Καταστήματα της Μητρόπολης δημιούργησαν στον ίδιο χώρο και δεύτερο διδακτήριο, την πτέρυγα «Παύλου Παπαφίλου». Στο συγκρότημα στεγάζεται σήμερα το 5ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων – Βαλάνειος Σχολή, ενώ συστεγάζεται και το 14ο Νηπιαγωγείο.

Το ίδιο το σχολείο διατηρεί σήμερα ζωντανή αυτή την ιστορική συνέχεια και χρησιμοποιεί επισήμως την ονομασία 5ο Δημοτικό Σχολείο Ιωαννίνων «Βαλάνειο».

Τρεις σχολές, μία παράδοση

Παρά τις διαφορετικές ιστορικές τους αφετηρίες, τα τρία κτίρια έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την ευεργεσία και την εκπαίδευση.

Η Βαλάνειος παραπέμπει στην πνευματική ακμή των Ιωαννίνων ήδη από τον 17ο και 18ο αιώνα. Η Παυλίδειος και η Ελισσαβέτειος ανήκουν σε μεταγενέστερη περίοδο, όταν τα Αγαθοεργά Καταστήματα συνέχιζαν να επενδύουν στην εκπαιδευτική υποδομή της πόλης, δημιουργώντας νέα διδακτήρια.

Σήμερα, τα τρία κτίρια έχουν συνολική επιφάνεια 5.775 τετραγωνικών μέτρων και στεγάζουν έξι σχολικές μονάδες, οι οποίες εξυπηρετούν περίπου 700 μαθητές, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Εθνικής Τράπεζας.

Η δωρεά τους στον Δήμο Ιωαννιτών και η πλήρης ανακαίνισή τους από την Εθνική Τράπεζα δεν αφορά επομένως μόνο τρία ακίνητα. Αφορά τη διατήρηση μιας εκπαιδευτικής κληρονομιάς που δημιουργήθηκε για να παραμείνει στην υπηρεσία της πόλης.