Το 1956 δεν ήταν απλώς μια χρονιά του Ψυχρού Πολέμου· για την Ήπειρο ήταν η χρονιά που η ελπίδα για την επιστροφή των «ξεχασμένων» αιχμαλώτων συγκρούστηκε με τη σκληρή πραγματικότητα της κομμουνιστικής διπλωματίας.
Το Epiruspost συνεχίζοντας την έρευνα στα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της ΚΥΠ παρουσιάζει σήμερα μια ολοκληρωμένη σύνθεση των στοιχείων φωτίζοντας τις πιο σκοτεινές πτυχές της περιόδου.
Η «αριθμητική» του πόνου: Οι 220 και το Παραπέτασμα
Το πιο συγκλονιστικό στοιχείο που κατέγραψαν οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες τον Μάρτιο του 1956 αφορά την τύχη των Ελλήνων που κρατούνταν στην Αλβανία από την εποχή του Εμφυλίου.
Η πρώτη επίσημη κίνηση (Μάρτιος 1956)
«Δι’ ἀνακοινώσεως τοῦ ᾿Αλβανικοῦ Πρακτορείου Εἰδήσεων, ἡ Κυβέρνησις τῶν Τιράνων ἐδήλωσεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ συζητήσῃ τὸν ἐπαναπατρισμὸν τῶν ἐν ᾿Αλβανίᾳ Ἑλλήνων στρατιωτικῶν, οἵτινες συνελήφθησαν ἢ κατέφυγον εἰς τὸ ᾿Αλβανικὸν ἔδαφος κατὰ τὴν διάρκεια τοῦ συμμοριτοπολέμου 1947-1949.»
– Παρατήρηση ΚΥΠ: «Ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς ᾿Αλβανικῆς Κυβερνήσεως θεωρεῖται ὡς ἀπόρροια τῆς γενικῆς πολιτικῆς κατευθύνσεως τῶν Σοβιὲτ πρὸς ὕφεσιν καὶ δημιουργίαν ἐντυπώσεων εἰρηνικῆς συνυπάρξεως.»
Τον Απρίλιο του 1956, η ΚΥΠ αποκαλύπτει το κυνικό παζάρι των Τιράνων. Ενώ η Αλβανία πρότεινε τον επαναπατρισμό Ελλήνων, η έρευνα έδειξε ότι:
- Στο αλβανικό έδαφος είχαν απομείνει μόλις 220 άτομα.
- Η κατάστασή τους ήταν τραγική: χαρακτηρίζονταν ως «βαρέως τραυματισμένοι και ανίκανοι προς εργασία».
- Οι υπόλοιποι αιχμάλωτοι είχαν ήδη «διοχετευθεί» από το 1954 σε χώρες του Παραπετάσματος (Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Ρουμανία) για να χρησιμοποιηθούν ως εργατικό δυναμικό.
Η αποκάλυψη για τους «220 ανίκανους» (Απρίλιος 1956)
«Βάσει πληροφοριῶν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ᾿Αλβανίᾳ κρατουμένων Ἑλλήνων εἶναι ἐλάχιστος, δεδομένου ὅτι τὸ μεγαλύτερον μέρος τούτων ἔχει διοχετευθῆ ἀπὸ τοῦ 1954 εἰς τὰς λοιπὰς χώρας τοῦ Παραπετάσματος. Εἰς ᾿Αλβανίαν φαίνεται ὅτι παρέμειναν περίπου 220 ἄτομα, οἵτινες τυγχάνουν βαρέως τραυματισμένοι καὶ ἀνίκανοι πρὸς ἐργασίαν.»
Το δράμα των «απαχθέντων» παιδιών
Το έγγραφο κάνει ειδική μνεία στην τύχη των Ελληνοπαίδων που είχαν μεταφερθεί στην Αλβανία. Σημειώνεται ότι για το ζήτημα αυτό διεξάγονταν διαπραγματεύσεις μέσω του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, υπογραμμίζοντας τη διεθνή διάσταση του θέματος.
«Σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν Ἑλληνοπαίδων, διεξάγονται διαπραγματεύσεις μέσω τοῦ Διεθνοῦς Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπανέλαβε τὰς ἐνεργείας της διὰ τῆς Γενικῆς Γραμματείας τοῦ Ο.Η.Ε., τονίζουσα ὅτι ἡ εἰλικρίνεια τῶν ἀλβανικῶν προθέσεων θὰ κριθῇ ἐκ τῆς ἐκβάσεως τοῦ ζητήματος τῶν κρατουμένων.»
Η «επίθεση φιλίας» στο Αργυρόκαστρο
Τον Ιούλιο του 1956, ο Ενβέρ Χότζα πραγματοποίησε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού. Επισκέφθηκε το Αργυρόκαστρο και μίλησε απευθείας στην ελληνική μειονότητα. Σύμφωνα με τα δελτία της ΚΥΠ, ο Χότζα επιχείρησε να εμφανιστεί ως διαλλακτικός ηγέτης, υποσχόμενος «καλή γειτονία» και «ισονομία» για τους ομογενείς.
Ωστόσο, η ανάλυση της ΚΥΠ ήταν καυστική: Η ομιλία δεν ήταν παρά ένα «προπέτασμα καπνού». Ο Χότζα χρησιμοποιούσε τη μειονότητα ως μοχλό πίεσης για να αναγκάσει την Αθήνα σε διπλωματική αναγνώριση, ακολουθώντας τις εντολές της Μόσχας για «ειρηνική συνύπαρξη».
Η ομιλία του Χότζα στο Αργυρόκαστρο (Ιούλιος 1956)
«Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Κόμματος, Ἐνβὲρ Χότζα, κατὰ τὴν διάρκειαν ὁμιλίας του πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Μειονότητα εἰς ᾿Αργυρόκαστρον, ὑπεγράμμισε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ᾿Αλβανίας διὰ τὴν ἀποκατάστασιν φιλικῶν δεσμῶν καὶ στενῆς συνεργασίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καλῶν τὴν τελευταίαν νὰ ἐπιδείξῃ “καλὴν πρόθεσιν”.»
Εσωτερική σήψη πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασμα
Παρά τις διπλωματικές εξορμήσεις, η Αλβανία του 1956 κατέρρεε εσωτερικά. Τα έγγραφα της ΚΥΠ από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο περιγράφουν:
- Οικονομική εξαθλίωση: Τεράστιες ελλείψεις σε κρέας, ζάχαρη και οικοδομικά υλικά.
- Ιδεολογικό τρόμο: Το καθεστώς τρεμόταν τη «δυτική μόλυνση» και τις εξεγέρσεις (όπως της Ουγγαρίας), εντείνοντας τις εκκαθαρίσεις στο εσωτερικό του κόμματος.
- Ο διορισμός-μυστήριο: Τον Οκτώβριο, ο διορισμός του Στρατηγού Παναγιώτη Πλάκου ως «υπουργού άνευ χαρτοφυλακίου» σήμανε την περαιτέρω στρατιωτικοποίηση του κράτους.
Το Epiruspost συνεχίζει την έρευνα στα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της ΚΥΠ και θα παρουσιάσει τα σημαντικότερα σημεία για τα έτη 1957,1958 και 1959.
