Χρονικό περιθώριο έξι μηνών δίνουν στην Περιφέρεια Ηπείρου οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος προκειμένου να προχωρήσει σε σειρά διορθωτικών ενεργειών στον Γράμμο μετά την διάνοιξη του δρόμου. Οι ενέργειες αυτές περιγράφονται με λεπτομέρειες στην οριστική έκθεση ελέγχου με την οποία επιβάλλεται και χρηματικό πρόστιμο για τις περιβαλλοντικές παραβάσεις που έχουν βεβαιωθεί.

Αποσαφηνίζεται δε πως αν στο διάστημα αυτό δεν υποβληθεί δήλωση συμμόρφωσης από την πλευρά της Περιφέρειας ή διαπιστωθεί από αυτοψία και έλεγχο ότι οι ενέργειες δεν έγιναν, θα επιβληθούν νέες κυρώσεις.

Η Οριστική Έκθεση Ελέγχου περιγράφει αναλυτικά το πλαίσιο των διορθωτικών κινήσεων στις οποίες υποχρεούται η Περιφέρεια Ηπείρου, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι οι ενέργειες αυτές δεν αίρουν τις διαπιστωμένες παραβάσεις ούτε απαλλάσσουν από τυχόν ποινικές ή αστικές ευθύνες.

Για την πρώτη παράβαση, που αφορά την εκτέλεση έργων οδοποιίας χωρίς περιβαλλοντική άδεια εντός προστατευόμενης περιοχής Natura 2000, επισημαίνεται ρητά ότι δεν προβλέπεται εκ των υστέρων περιβαλλοντική αδειοδότηση. Για τον λόγο αυτό δεν τίθεται Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών, καθώς το ισχύον θεσμικό πλαίσιο δεν επιτρέπει τη νομιμοποίηση έργων που υλοποιήθηκαν χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις.

Αντίθετα, για τη δεύτερη παράβαση, η οποία αξιολογείται ως «σημαντικής σοβαρότητας» λόγω της εκτεταμένης περιβαλλοντικής υποβάθμισης, η Περιφέρεια Ηπείρου υποχρεούται να καταρτίσει και να υλοποιήσει Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών (ΠΔΕ), με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Μετά την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων ενεργειών, ο ελεγχόμενος φορέας οφείλει να υποβάλει Δήλωση Συμμόρφωσης, συνοδευόμενη από τεκμηριωτικά στοιχεία, όπως φωτογραφικό υλικό, υπηρεσιακά έγγραφα και σχετικά παραστατικά.

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι το Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών δεν νομιμοποιεί τη λειτουργία του έργου, ούτε επιτρέπει τη συνέχιση ή χρήση της οδού κατά παράβαση του καθεστώτος προστασίας της περιοχής. Για το ζήτημα αυτό καλείται ο ΟΦΥΠΕΚΑ, σε συνεργασία με τα αρμόδια Δασαρχεία, να αξιολογήσει το καθεστώς χρήσης του δρόμου και να προχωρήσει στις προβλεπόμενες ενέργειες.

Το Epiruspost είχε αποκαλύψει πριν μερικές ημέρες ότι η Έκθεση βρίσκεται στα χέρια της Περιφέρειας με τους Επιθεωρητές να βεβαιώνουν τις δύο παραβάσεις.

Όπως προκύπτει  η Περιφέρεια Ηπείρου προχώρησε σε εκτεταμένες εργασίες εκσυγχρονισμού, επέκτασης και διάνοιξης οδών εντός προστατευόμενης περιοχής του Δικτύου Natura 2000, χωρίς να έχει προηγηθεί η απαιτούμενη περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Έργα χωρίς περιβαλλοντική άδεια εντός Natura 2000

Η πρώτη παράβαση αφορά την εκτέλεση έργων οδοποιίας συνολικού μήκους 2.940 μέτρων, εκ των οποίων τα 2.560 μέτρα αφορούν εκσυγχρονισμό και επέκταση προϋπάρχουσας οδού και τα 380 μέτρα διάνοιξη νέας οδού, εντός δασικής έκτασης και αλπικής ζώνης, στην προστατευόμενη περιοχή Natura 2000 «Κορυφές όρους Γράμμος» (κωδικός GR1320002).

Σύμφωνα με τα πορίσματα της αυτοψίας, το έργο εκτελέστηκε χωρίς περιβαλλοντική άδεια και χωρίς την υποβολή Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία για έργα που χωροθετούνται εξ ολοκλήρου εντός προστατευόμενων περιοχών. Οι επιθεωρητές απορρίπτουν τα επιχειρήματα της Περιφέρειας, επισημαίνοντας ότι η οδός είχε ουσιαστικά απωλέσει τα χαρακτηριστικά της ήδη από το 1959 και είχε μετατραπεί σε μονοπάτι, γεγονός που καθιστά τις παρεμβάσεις νέο έργο και όχι απλή συντήρηση.

Η παράβαση αξιολογείται ως «μέτριας σοβαρότητας», ωστόσο επισημαίνεται ότι δεν προβλέπεται εκ των υστέρων περιβαλλοντική αδειοδότηση και, ως εκ τούτου, δεν τίθεται Πλάνο Διορθωτικών Ενεργειών για το συγκεκριμένο σκέλος.

Εκτεταμένη περιβαλλοντική υποβάθμιση αλπικής ζώνης

Η δεύτερη και σοβαρότερη παράβαση αφορά την περιβαλλοντική υποβάθμιση της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000, με αλλοίωση του αναγλύφου, καταστροφή βλάστησης και διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας της αλπικής ζώνης.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι παρεμβάσεις προκάλεσαν εκτοπισμό ζώνης βλάστησης έκτασης περίπου 8.760 τετραγωνικών μέτρων, σε προστατευόμενο οικότοπο προτεραιότητας (6230 – χλοώδεις διαπλάσεις με Nardus), καθώς και κατακερματισμό φυσικού οικοσυστήματος. Οι εργασίες περιλάμβαναν εκβραχισμούς, απομάκρυνση καταπτώσεων, προσχώσεων και βλάστησης, με σημαντικές επιπτώσεις στη σπάνια και εύθραυστη βιοποικιλότητα της περιοχής.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο γεγονός ότι το έργο χωροθετείται εντός ενδιαιτημάτων προστατευόμενων ειδών, όπως το λεπιδόπτερο Parnassius apollo και το αγριόγιδο (Rupicapra rupicapra), για τα οποία έχουν θεσμοθετηθεί Εθνικά Σχέδια Δράσης στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE.

Περιοχή υψηλής οικολογικής αξίας

Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι παρεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε περιοχή ιδιαίτερα υψηλής οικολογικής και αισθητικής αξίας, η οποία:

• βρίσκεται εντός Ειδικής Ζώνης Διατήρησης και Ζώνης Ειδικής Προστασίας,
• γειτνιάζει με το Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου,
• περιλαμβάνει τις πηγές του ποταμού Αλιάκμονα,
• εντάσσεται σε Καταφύγιο Άγριας Ζωής,
• και έχει χαρακτηριστεί πρόσφατα ως Περιοχή Άνευ Δρόμων από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Με βάση τα παραπάνω, η περιβαλλοντική ζημία αξιολογείται ως «σημαντικής σοβαρότητας», με ενδεχόμενες μακροχρόνιες συνέπειες στις οικοσυστημικές λειτουργίες της περιοχής.

Διαβίβαση στην Εισαγγελία Ιωαννίνων

Το σύνολο του φακέλου διαβιβάζεται στην Εισαγγελία Πρωτοδικών Ιωαννίνων για τη διερεύνηση τυχόν αξιόποινων πράξεων, ενώ ζητείται η συσχέτιση της υπόθεσης με προγενέστερη εισαγγελική παραγγελία. Παράλληλα, καλούνται το Δασαρχείο Κόνιτσας, η Επιθεώρηση Εφαρμογής Δασικής Πολιτικής και ο ΟΦΥΠΕΚΑ να προχωρήσουν στις κατά νόμο ενέργειες, τόσο για τις παραβάσεις όσο και για το καθεστώς χρήσης του δρόμου.

Αξιοσημείωτο είναι ότι μεταξύ άλλων κοινοποιείται στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, στην Αποκεντρωμένη Ηπείρου και Δυτικής Μακεδονίας καθώς και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής  Άμυνας.