Η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα έχει πλέον πάρει χαρακτηριστικά που δεν αφήνουν περιθώρια για εύκολες διαπιστώσεις. Και η Ήπειρος βρίσκεται στην καρδιά αυτής της κρίσης.

Η εικόνα που αποτυπώνει η νέα έρευνα του καθηγητή Δημογραφίας Βύρωνα Κοτζαμάνη είναι ιδιαίτερα ανησυχητική για την περιοχή. Η Θεσπρωτία συγκαταλέγεται στους έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας όπου η μείωση των γεννήσεων ξεπέρασε το 50% την περίοδο 2009-2024.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, σε μία περίοδο κατά την οποία οι γεννήσεις στην Ελλάδα συνολικά μειώθηκαν κατά 42%.

Η Θεσπρωτία βρίσκεται στην ίδια κατηγορία με τα Γρεβενά, τη Φθιώτιδα, την Κοζάνη, την Ευρυτανία και τη Φλώρινα. Δηλαδή, σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας όπου η δημογραφική συρρίκνωση δεν είναι πλέον μία μακρινή πρόβλεψη, αλλά αποτυπώνεται καθημερινά στον αριθμό των παιδιών που γεννιούνται.

Και η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ιδωθεί μέσα στο γενικότερο δημογραφικό τοπίο της χώρας.

Οι γεννήσεις στην Ελλάδα από περίπου 117.400 το 2009 περιορίστηκαν σε περίπου 68.300 το 2024. Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια χάθηκαν σχεδόν οι μισές γεννήσεις.

Την ίδια στιγμή, έχει μειωθεί σημαντικά και ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 25 έως 44 ετών, δηλαδή της βασικής αναπαραγωγικής ηλικιακής ομάδας. Σύμφωνα με την έρευνα, η μείωση αυτή αγγίζει τις 480.000 γυναίκες ή περίπου το 28%.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο ότι οι γυναίκες κάνουν λιγότερα παιδιά. Είναι ότι πλέον υπάρχουν και πολύ λιγότερες γυναίκες στις ηλικίες στις οποίες συνήθως αποκτώνται παιδιά.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική πορεία των προηγούμενων δεκαετιών. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου δύο παιδιά, ενώ για τις γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω στο 1985 η διαγενεακή γονιμότητα έχει πέσει κάτω από 1,5 παιδί.

Παράλληλα, η ηλικία στην οποία αποκτάται το πρώτο και γενικότερα το παιδί έχει μετακινηθεί σημαντικά προς τα πάνω. Από τα 26,2 χρόνια κατά μέσο όρο το 1979-80, έχει φτάσει περίπου στα 32,2 χρόνια.

Για την Ήπειρο, τα στοιχεία αυτά έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα.

Η περιοχή αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια πληθυσμιακή συρρίκνωση, γήρανση και αποχώρηση νέων ανθρώπων. Η μείωση των γεννήσεων έρχεται να προσθέσει έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα. Λιγότερα παιδιά σήμερα σημαίνει ακόμη λιγότεροι νέοι άνθρωποι αύριο και, τελικά, ακόμη μικρότερη παραγωγική και κοινωνική βάση για την περιοχή.

Η έρευνα δείχνει μάλιστα πόσο διαφορετική είναι η δημογραφική εικόνα ανάμεσα στην ηπειρωτική και τη νησιωτική Ελλάδα. Ενώ η Θεσπρωτία και άλλοι νομοί της ηπειρωτικής χώρας έχουν χάσει πάνω από τις μισές γεννήσεις τους, σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές η μείωση ήταν μικρότερη του 30%, ενώ στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο δεν ξεπέρασε το 15%.

Ακόμη πιο σκληρός είναι ο δείκτης που συγκρίνει τους θανάτους με τις γεννήσεις.

Σε εθνικό επίπεδο, το 2009 αντιστοιχούσαν 92 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις. Το 2024 η αναλογία έφτασε πλέον στους 184 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Σε ορισμένες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας η σχέση είναι ακόμη πιο δυσμενής, με 175 έως και 276 θανάτους για κάθε 100 γεννήσεις.

Η εικόνα αυτή δεν είναι άσχετη με την πληθυσμιακή απώλεια. Οι περιοχές που εμφανίζουν τις υψηλότερες αναλογίες θανάτων προς γεννήσεις είναι, σύμφωνα με την έρευνα, μεταξύ εκείνων που κατέγραψαν και τις μεγαλύτερες πληθυσμιακές μειώσεις τα τελευταία χρόνια.

Η Ελλάδα έχει ήδη περάσει σε μία νέα δημογραφική πραγματικότητα. Οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 42% την τελευταία δεκαπενταετία, έναντι 31% στη δεκαετία του 1980.

Και το πρόβλημα δεν σταματά εδώ. Νέα σημαντική μείωση των γεννήσεων αναμένεται την περίοδο 2045-2060, καθώς τότε θα φτάσουν σε αναπαραγωγική ηλικία οι γενιές που γεννήθηκαν από το 2010 έως το 2029 και είναι κατά περίπου 450.000 λιγότερες σε σχέση με τις γενιές της εικοσαετίας 1990-2009.

Για την Ήπειρο, και ειδικά για περιοχές όπως η Θεσπρωτία, το μήνυμα είναι ακόμη πιο καθαρό: η δημογραφική συρρίκνωση δεν αφορά πλέον μόνο τον αριθμό του πληθυσμού. Αφορά το αν θα υπάρχουν αρκετές νέες οικογένειες, αρκετά παιδιά, αρκετοί μαθητές και τελικά αρκετοί άνθρωποι για να κρατήσουν ζωντανές τις τοπικές κοινωνίες.

Και αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι της δημογραφικής κρίσης που βρίσκεται ήδη μπροστά μας.