Ευαγγέλια από ασήμι.. Μοναδικά έργα τέχνης κι ένας χαμένος θησαυρός από τα χρόνια του Αλή Πασά!

euaggelio t

euaggelio t

Ένας πολύτιμος θησαυρός, με σπάνια αντικείμενα αργυροτεχνίας, αναζητείται εδώ και δυο αιώνες στη διαδρομή από τους Καλαρρύτες -τον γραφικό ορεινό οικισμό στις δυτικές πλαγιές της Πίνδου- προς τα Γιάννενα. Ο θησαυρός αποτελεί την προσωπική περιουσία του θρυλικού τεχνίτη, Αθανάσιου Τζημούρη, ο οποίος θεωρείται “πατριάρχης” της αργυροτεχνίας. “Όταν βρεθεί το κρυμμένο μου, θέλω να μοιραστεί στους φτωχούς”, έγραψε στην διαθήκη του ο αρχιμάστορας του Αλή Πασά, που δημιούργησε ακόμη και τα κοσμήματα της Κυρά Φροσύνης, καθώς και όλα τα αξεσουάρ για τις 300 κοπέλες του χαρεμιού.

Ο Αθανάσιος Τζημούρης, -για τον οποίο ελάχιστα γνωρίζουμε σήμερα, λ.χ. ξέρουμε ότι πέθανε το 1823, αλλά δεν είναι γνωστό πότε γεννήθηκε-, έχει δημιουργήσει εξαιρετικές σταχώσεις (καλύμματα) Ευαγγελίων και αντικείμενα εκκλησιαστικής χρήσης, στα οποία χάραζε έντυπη σφραγίδα.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια ήταν γνωστά 9 Ευαγγέλια “αργυροδετημένα” από τον Τζημούρη, σήμερα όμως ο αριθμός τους φτάνει στα 15 και είναι κατάσπαρτα σε όλη τη χώρα. Από το Άγιον Όρος μέχρι την Κέρκυρα και την Ύδρα, μοναστήρια και εκκλησίες έχουν μοναδικά κομμάτια του περιώνυμου δασκάλου της αργυρογλυπτικής.

euagelio tzimouri

Για την άγνωστη ζωή του αρχι-χρυσικού (αρχιμάστορα) του Αλή Πασά, μίλησε σε ειδική εκδήλωση της Εταιρίας Κερκυραϊκών Σπουδών, στην Κέρκυρα, ο ομότιμος καθηγητής του πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Απόστολος Κατσίκης, αποκαλύπτοντας καινούργια και ενδιαφέροντα στοιχεία για το έργο του.

“Ο Αθανάσιος Τζημούρης είναι ένα πρόσωπο μυθικό για τους ασημουργούς της εποχής του. Χρωστά την αναγνώρισή και την υστεροφημία του κυρίως στα εκκλησιαστικά του δημιουργήματα, μνημονεύονται ιδιαίτερα τα αργυρόγλυπτα καλύμματα Ευαγγελίων, δείγματα όλα εξαιρετικής τέχνης. Σίγουρα όμως υπάρχουν πολλά άγνωστα και ανυπόγραφα τεχνουργήματά του, ιδίως κοσμικού χαρακτήρα, από την περίοδο που εκτελούσε παραγγελίες στα Γιάννενα για την αυλή του Αλή Πασά”, λέει στο Έθνος, ο καθηγητής, ο οποίος δίδαξε Γεωγραφία και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση στο Παιδαγωγικό Τμήμα του πανεπιστημίου και ως Καλαρρυτινός, ασχολείται εδώ και χρόνια με την ιστορία του τόπου του.

Πριν το τέλος της ζωής του μετακόμισε για δύο χρόνια στην Ζάκυνθο, αλλά το περίεργο είναι πως δεν πήρε μαζί του κανένα δείγμα της δουλειάς του, ούτε καν τα εργαλεία του. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό πως έχει βρεθεί επιστολή που έστειλε στον γαμπρό του στην Ιταλία, τον οποίο και παρακαλεί να του στείλει “βελόνια”, τα ειδικά εργαλεία για να σμιλεύει τον άργυρο, καθώς τα δικά του τα είχε αφήσει στο εργαστήριό του, στους Καλαρρύτες.

Οι Τζημούρηδες ήταν δύο αδέρφια, ο ένας -για τον οποίο δεν γνωρίζουμε καν το μικρό του όνομα- ταξίδεψε στην Ρωσία και έγινε ζωγράφος, ο Αθανάσιος “έμαθε να τσαλακώνει το ατσάλι”. Λέγεται, πως οι αδερφοί Τζημούρη ήταν ζηλόφθονοι και περίεργοι ως χαρακτήρες και εργαζόταν μόνοι τους, φοβούμενοι μήπως του κλέψουν άλλοι τα μυστικά της τέχνης τους. “Για τούτο και παραγιούς δεν πήρανε ποτέ Καλαρρυτινούς. Στους παραγιούς δίνανε μόνο να κάνουν κολλήματα, λουστραρίσματα και φλωροκαπνίσματα”, αναφέρουν μελετητές.

Ο Αθανάσιος Τζημούρης ήταν ένας δαιμόνιος άνθρωπος, κλειστός ως χαρακτήρας, που του άρεσε να προκαλεί με την συμπεριφορά του. Γι΄αυτό και όταν κατάλαβε πως πλησίαζε το τέλος του, συσκεύασε τα εργαλεία του, δείγματα της δουλειάς του και αντικείμενα που είχε φτιάξει, χωρίς να καταφέρει να πουλήσει, και τα έκρυψε σε άγνωστη τοποθεσία. Στην διαθήκη του αναφέρει το γεγονός, αλλά όχι το σημείο όπου βρίσκεται κρυμμένος αυτός ο “θησαυρός” ,

Από τα εκκλησιαστικά αντικείμενα ξεχωρίζει ένας σταυρός του 1797 με λεπτότατη χαρακτική τέχνη, που φέρει τη σφραγίδα του εργαστηρίου και το μονόγραμμα του δημιουργού και είναι ίσως ο μοναδικός καταγεγραμμένος σταυρός του Τζημούρη.

Ωστόσο η σημαντική του συμβολή ήταν ο ιδιαίτερος τύπος σταχώσεων των Ευαγγελίων. Τα Ευαγγέλια που δημιούργησε με την εικονογραφική τους σύνθεση και την εκτελεστική τους τελειότητα εντυπωσίασαν την εποχή τους και επηρέασαν την σύγχρονή του, αλλά και την μεταγενέστερη εκκλησιαστική αργυροχοϊα.

euaggelio t1

“Εκατασκευάσθη και κατεσκαβάζωνται εις Καλαρρύτες χωρίον των Ιωαννίνων δια χειρός Αθανασίου Νικολάου Τζημούρη”, έγραφε η ιδιόχειρη σφραγίδα, ενώ με το χέρι ο δημιουργός συμπλήρωνε τον αύξοντα αριθμό του έργου, την τιμή -που συνήθως ήταν 1.600 γρόσια- και την υπογραφή του. Πάνω και κάτω σφράγιζε το μονόγραμμά του με βουλοκέρι.

Παρότι έκρυβε καλά τα μυστικά της τέχνης του, ήθελε τα έργα που παρουσίαζε να συνδέονται όχι μόνο με το όνομά του, αλλά και με τον τόπο δημιουργίας τους, τους Καλαρρύτες.

Στο ιστορικό βλαχοχώρι, στα 1.200 μέτρα, στο φυσικό όριο Ηπείρου και Θεσσαλίας, άκμασε τον 18ο αιώνα η κτηνοτροφία και το εμπόριο, η χειροτεχνία και η ασημουργία.

Γνωστοί μάστορες του ασημιού έκαναν γνωστά τα δημιουργήματά τους σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Ιδιαίτερη είναι η παρουσία των Καλαρρυτινών στην Ιταλία, όπου επώνυμοι έμποροι ίδρυσαν και διατήρησαν για πολλές δεκαετίες εμπορικούς οίκους. Ένας από τους πιο φημισμένους είναι ο Σωτήριος Βούλγαρης (Sotirio Bulgari), ιδρυτής του φημισμένου οίκου κοσμημάτων BULGARI. To 1881 o Σωτήρης Βούλγαρης έφτασε στη Νεάπολη της Ιταλίας και το 1884 στη Ρώμη άνοιξε το πρώτο του κατάστημα στην οδό Κοντάττι 10, στην “καρδιά” της Ρώμης. Σήμερα, η τέταρτη γενιά Βούλγαρη, Ιταλοί πλέον, έχουν επεκταθεί στο χώρο της μόδας, των αρωμάτων, κ.α., με μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων σε όλο τον κόσμο, ωστόσο η βάση τους είναι τα εντυπωσιακά κοσμήματα. Και παρότι είναι πλέον Ιταλοί, δεν ξεχνούν την ελληνική καταγωγή τους και επισκέπτονται κατά διαστήματα τα Γιάννενα και τους Καλαρρύτες..

ΠΗΓΗ: ΕΘΝΟΣ
{jathumbnail off}

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ