Δύο ιστορικά πέτρινα κτίρια, που για δεκαετίες έμεναν κλειστά και είχαν αφεθεί στη φθορά του χρόνου, βρίσκονται πλέον ένα βήμα πριν από την επόμενη σελίδα της ιστορίας τους. Το παλιό Σχολαρχείο και το Παρθεναγωγείο στο Γαναδιό της Κόνιτσας, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αναστήλωσης, παρελήφθησαν επίσημα από την Περιφέρεια Ηπείρου.
Το κόστος ανήλθε περίπου στο μισό εκατομμύριο.
Τα δύο κτίρια είχαν παραμείνει χωρίς χρήση επί πολλές δεκαετίες, με αποτέλεσμα να υποστούν σημαντικές φθορές και να κινδυνεύουν ακόμη και με κατάρρευση. Οι εργασίες αποσκοπούσαν στην αποκατάσταση της στατικής τους επάρκειας, με σεβασμό στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους.
Το επόμενο βήμα αφορά τη λειτουργική αξιοποίησή τους. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει γίνει γνωστό, τα δύο κτίρια θα αποδοθούν στον Δήμο Κόνιτσας, ο οποίος αναμένεται να προχωρήσει σε διαγωνισμό για την εκμίσθωσή τους και τη λειτουργία τους ως μικρών παραδοσιακών ξενώνων. Συνολικά προβλέπεται να δημιουργηθούν εννέα δωμάτια, ενισχύοντας τις δυνατότητες φιλοξενίας στα Μαστοροχώρια. Το ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από την ολοκλήρωση των έργων στην πραγματική λειτουργία των χώρων.
Το Σχολαρχείο και το Παρθεναγωγείο δεν αποτελούν απλώς δύο αξιόλογα δείγματα της πέτρινης αρχιτεκτονικής του Γαναδιού. Συνδέονται με την εκπαιδευτική ιστορία ολόκληρης της περιοχής. Με δωρεές του ευεργέτη Σπυρίδωνα Ξυνού, που είχε αποκτήσει περιουσία στη Ρουμανία, δημιουργήθηκαν εκπαιδευτικές δομές οι οποίες προσέφεραν μόρφωση σε παιδιά από το Γαναδιό και τα γύρω χωριά.
Το Σχολαρχείο λειτούργησε ως σημαντικό εκπαιδευτικό κέντρο μέχρι το 1926, ενώ το Παρθεναγωγείο προσέφερε στις μαθήτριες, εκτός από τη βασική εκπαίδευση, γνώσεις υφαντουργίας και ραπτικής. Η λειτουργία του τελευταίου σταμάτησε το 1914.
Το Γαναδιό, χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός από το 1979, διατηρεί μέχρι σήμερα τα πέτρινα αρχοντικά, τα καλντερίμια και τα κτίρια που μαρτυρούν την ακμή των Μαστοροχωρίων.
Η αναστήλωση των δύο σχολείων διασώζει ένα σημαντικό κομμάτι αυτής της κληρονομιάς. Η αξιοποίησή τους ως ξενώνων μπορεί να προσθέσει μια νέα δυνατότητα φιλοξενίας στην περιοχή. Η πραγματική επιτυχία, ωστόσο, θα κριθεί από το αν τα κτίρια θα αποκτήσουν σταθερή χρήση και θα πάψουν να αποτελούν μόνο μνημεία μιας εποχής που πέρασε.
