Περίπου 10.000 στρέμματα εκτιμάται ότι επηρεάστηκαν από την πυρκαγιά στην Τραπεζίτσα της Κόνιτσας, σύμφωνα με την πρώτη αποτίμηση που προέκυψε από αυτοψία στην περιοχή και την παράλληλη αξιοποίηση δορυφορικών εικόνων.
Η αυτοψία πραγματοποιήθηκε τις τελευταίες ημέρες της πυρκαγιάς από επιστήμονες του WWF Ελλάς και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA), μαζί με μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Κόνιτσας, με στόχο να καταγραφεί ο τρόπος με τον οποίο επηρεάστηκε το δασικό οικοσύστημα.
Η πρώτη εικόνα δεν παραπέμπει σε μια ενιαία και ολοκληρωτική καταστροφή. Στο μεγαλύτερο μέρος της έκτασης η φωτιά κινήθηκε στην επιφάνεια, καίγοντας κυρίως χαμηλή βλάστηση, φύλλα, πευκοβελόνες, κλαδιά και νεκρή οργανική ύλη στο έδαφος.
Σε περίπου 1.000 στρέμματα, ωστόσο, η πυρκαγιά έφτασε στις κόμες των δέντρων, δηλαδή στο ανώτερο τμήμα της βλάστησης. Πρόκειται για την περιοχή που χρειάζεται και τη στενότερη παρακολούθηση τους επόμενους μήνες.
Στην εξέλιξη της φωτιάς φαίνεται ότι συνέβαλαν θετικά και τα έργα διαχείρισης της καύσιμης ύλης που είχαν πραγματοποιηθεί φέτος γύρω από την Κόνιτσα από το αρμόδιο Δασαρχείο.
Η διάκριση ανάμεσα στην επιφανειακή και την επικόρυφη πυρκαγιά είναι ιδιαίτερα σημαντική για την επόμενη ημέρα. Μία πυρκαγιά που παραμένει στο έδαφος μπορεί, ανάλογα με την ένταση και τη διάρκειά της, να αφήσει αρκετά ώριμα δέντρα και τμήματα της πανίδας να επιβιώσουν. Αντίθετα, όταν η φωτιά ανεβαίνει στις κόμες, οι επιπτώσεις στο δασικό οικοσύστημα είναι πολύ σοβαρότερες.
Στην περίπτωση της Τραπεζίτσας, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μεγάλο μέρος της έκτασης όπου επηρεάστηκαν οι κόμες δεν αποτελεί μία συμπαγή καμένη ζώνη. Ανάμεσα στις καμένες επιφάνειες έχουν παραμείνει άκαυτα δέντρα και νησίδες ζωντανής βλάστησης, στοιχεία που μπορούν να λειτουργήσουν θετικά για τη φυσική αποκατάσταση του δάσους.
Για τον λόγο αυτό, η πρώτη προτεραιότητα δεν είναι η άμεση αναδάσωση, αλλά η παρακολούθηση και η υποβοήθηση της φυσικής αναγέννησης. Σε αρκετά σημεία, άλλωστε, οι μεγάλες κλίσεις και το δύσβατο ανάγλυφο καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη οποιαδήποτε εκτεταμένη παρέμβαση.
Κρίσιμοι θα είναι οι επόμενοι μήνες και ειδικά η εξέλιξη των βροχοπτώσεων. Έντονα επεισόδια βροχής σε περιοχές με γυμνό έδαφος μπορούν να προκαλέσουν διάβρωση και να δυσκολέψουν την αποκατάσταση.
Για τον λόγο αυτό θεωρείται αναγκαία η άμεση διερεύνηση της περιοχής από τη Δασική Υπηρεσία, ώστε να εντοπιστούν τα σημεία με αυξημένο κίνδυνο διάβρωσης και να εξεταστούν, όπου χρειάζεται, ήπιες αντιδιαβρωτικές παρεμβάσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι απότομες χαράδρες και ορισμένες ζώνες κατά μήκος ρεμάτων στις πλαγιές που κατευθύνονται προς την Κόνιτσα. Σε αυτά τα σημεία καταγράφηκαν στενότερες ζώνες με εντονότερα καμένη βλάστηση και μεγαλύτερη έκθεση του εδάφους. Εκεί θα μπορούσε να εξεταστεί ακόμη και η κατασκευή περιορισμένου αριθμού κορμοφραγμάτων, όπου αυτό κριθεί απαραίτητο.
Η μεγαλύτερη ανησυχία εντοπίζεται στην κορυφογραμμή της Τραπεζίτσας.
Εκεί αναπτύσσονται κυρίως ώριμα άτομα ρόμπολου ή λευκόδερμης πεύκης (Pinus heldreichii), ενός χαρακτηριστικού ορεινού κωνοφόρου της Βόρειας Πίνδου, με ιδιαίτερη οικολογική αξία και μεγάλη μακροβιότητα.
Στην κορυφογραμμή η πυρκαγιά έπληξε με υψηλή δριμύτητα τμήματα του ώριμου δάσους ρόμπολου και, σύμφωνα με την αυτοψία, δεν φαίνεται να έχουν παραμείνει αρκετά άκαυτα ώριμα δέντρα ώστε να εξασφαλίζεται μελλοντικά επαρκής φυσική διασπορά σπόρων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απαιτείται άμεση αναδάσωση. Σημαίνει όμως ότι η συγκεκριμένη ζώνη χρειάζεται συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και, εφόσον αυτή δεν επαρκεί, μπορεί να χρειαστούν στοχευμένες φυτεύσεις.
Η Τραπεζίτσα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Τα τελευταία χρόνια σημαντικές πυρκαγιές έχουν εκδηλωθεί και σε άλλα ορεινά δασικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας, μεταξύ άλλων στον Όρβηλο, το Παγγαίο, το Μενοίκιο, τα Πιέρια Όρη και τη Βάλια Κάλντα.
Σε πολλές περιπτώσεις οι πυρκαγιές αυτές συνδέονται με έντονη κεραυνική δραστηριότητα και εκδηλώνονται σε δύσβατες περιοχές, όπου οι εστίες μπορούν να παραμένουν ενεργές για πολλές ημέρες.
Η περίπτωση της Τραπεζίτσας δείχνει πάντως ότι το ζήτημα δεν τελειώνει όταν μια πυρκαγιά τεθεί υπό έλεγχο. Η πραγματική εικόνα θα κριθεί και από τη μεταπυρική εξέλιξη του δάσους, την προστασία του εδάφους και την ικανότητα των ιδιαίτερων ορεινών οικοσυστημάτων να αναγεννηθούν φυσικά.
Και ειδικά για το ρόμπολο της κορυφογραμμής, οι επόμενοι μήνες και τα επόμενα χρόνια θα είναι καθοριστικοί.
