Η έναρξη κάθε σχολικής χρονιάς συνοδεύεται παραδοσιακά από ευχές για καλή πρόοδο, χαμόγελα και παιδικές φωνές στις αυλές. Στα ορεινά της Ηπείρου όμως η εικόνα είναι διαφορετικά.. Κάθε χρόνο κάποια σχολεία κλείνουν και ολόκληρες επαρχίες δεν ακούν πια το κουδούνι..

Στο Δίστρατο Κόνιτσας και στη Μηλιά Μετσόβου, δύο από τα πιο ορεινά χωριά του Νομού Ιωαννίνων, τα δημοτικά σχολεία δεν ανοίγουν φέτος τις πόρτες τους.

Πρόκειται για δύο σχολεία που επί χρόνια αποτελούσαν σημείο αναφοράς για τις μικρές κοινότητες και έδιναν στις οικογένειες έναν ακόμη λόγο να παραμένουν στον τόπο τους.

Το κλείσιμό τους δεν είναι απλώς μία εκπαιδευτική μεταβολή. Για ένα ορεινό χωριό, το σχολείο είναι πολύ περισσότερα από μία αίθουσα διδασκαλίας. Είναι η καθημερινή παρουσία παιδιών, η κίνηση στην πλατεία, η επαφή των οικογενειών, ένας βασικός πυρήνας κοινωνικής ζωής. Όταν αυτός ο πυρήνας σταματά να λειτουργεί, το αποτύπωμα στην ίδια την κοινότητα είναι πολύ μεγαλύτερο.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στο Ζαγόρι.

Στα 45 χωριά της περιοχής, που αποτελούν έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους τουριστικούς προορισμούς της Ηπείρου, λειτουργούν μόλις δύο δημοτικά σχολεία. Και σε αυτά φοιτούν συνολικά δέκα παιδιά.

Στο Πάπιγκο το δημοτικό σχολείο έχει τέσσερις μαθητές και στους Μηλιωτάδες έξι.

Η εικόνα αυτή δημιουργεί μία μεγάλη αντίφαση. Από τη μία υπάρχει η τουριστική ανάπτυξη, η διεθνής προβολή και η εικόνα του Ζαγορίου ως ιδανικού προορισμού. Από την άλλη, πίσω από αυτή τη βιτρίνα, η μόνιμη κατοικία συρρικνώνεται και τα παιδιά που δίνουν ζωή στα χωριά δεν υπάρχουν πια!

Στη Λάκκα Σουλίου η εικόνα είναι ακόμη πιο δύσκολη.

Στο Δημοτικό Σχολείο Ρωμανού, το μοναδικό που έχει απομείνει στην ευρύτερη περιοχή, το κουδούνι χτύπησε φέτος για μόλις τρεις μαθητές.

Τρεις μαθητές σε μία περιοχή με δεκάδες χωριά..

Οι αριθμοί είναι μικροί, αλλά το μήνυμα που στέλνουν είναι μεγάλο. Γιατί πίσω από κάθε παιδί υπάρχει μία οικογένεια και πίσω από κάθε οικογένεια η επιλογή να μείνει ή να φύγει από τον τόπο της. Όταν οι οικογένειες λιγοστεύουν, το σχολείο είναι συνήθως από τις πρώτες δομές που το αποτυπώνουν. Και όταν το σχολείο κλείσει, η αποχώρηση γίνεται ακόμη πιο δύσκολο να ανακοπεί.

Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο πρόβλημα της ορεινής Ηπείρου.

Η συζήτηση για το δημογραφικό δεν μπορεί να περιορίζεται στους αριθμούς των απογραφών, στις προβλέψεις και στις διαπιστώσεις. Το δημογραφικό αποτυπώνεται στην καθημερινότητα. Στα σχολεία που κλείνουν. Στα δρομολόγια που μειώνονται. Στις οικογένειες που δυσκολεύονται να παραμείνουν. Στα χωριά που έχουν κατοίκους κυρίως τα Σαββατοκύριακα και το καλοκαίρι.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση για την Ήπειρο.

Μπορεί να επενδύονται εκατομμύρια στην τουριστική προβολή, να διοργανώνονται συνέδρια και εκδηλώσεις, να παρουσιάζονται προγράμματα ανάπτυξης και να προβάλλονται οι ομορφιές των ορεινών περιοχών. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Δεν μπορούν όμως από μόνα τους να αναπληρώσουν αυτό που λείπει από τα χωριά… Τους μόνιμους κατοίκους, τις νέες οικογένειες και τα παιδιά.

Γιατί ένα χωριό μπορεί να είναι γεμάτο επισκέπτες και ταυτόχρονα να αδειάζει από κατοίκους.

Και ένα χωριό χωρίς παιδιά δύσκολα μπορεί να έχει πραγματική συνέχεια.

Το κλείσιμο ενός σχολείου στο Δίστρατο, στη Μηλιά ή ο αγώνας ενός σχολείου όπως αυτό του Ρωμανού να συνεχίσει με τρεις μαθητές δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι εικόνες της ίδιας μεγάλης δημογραφικής πίεσης που αντιμετωπίζει η ορεινή Ήπειρος.

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πόσα σχολεία θα λειτουργήσουν την επόμενη χρονιά.

Είναι πόσα χωριά θα εξακολουθούν να έχουν παιδιά για να ανοίγουν τα σχολεία τους.