Μια στρατηγική συμμαχία με στόχο τη διάσωση και την αναγέννηση της ορεινής Ελλάδας σηματοδοτεί η υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ της Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του Μετσόβιου Κέντρου Διεπιστημονικής Έρευνας (ΜΕΚΔΕ) του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Η συμφωνία που υπογράφηκε στο Μέτσοβο έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις ορεινές περιοχές της χώρας, όπου το δημογραφικό, η εγκατάλειψη των χωριών, η έλλειψη βασικών υποδομών και η συρρίκνωση της παραγωγικής δραστηριότητας δημιουργούν έναν ασφυκτικό κλοιό.

Το μήνυμα που κυριάρχησε στην εκδήλωση ήταν ξεκάθαρο: ο χρόνος για την ορεινή Ελλάδα δεν είναι απεριόριστος.

Όπως ανέφερε ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών Δημήτρης Κυριαζής, υπάρχει ένα «ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας», εκτιμώντας ότι αν δεν υπάρξουν άμεσες παρεμβάσεις, μέσα στα επόμενα 15 με 20 χρόνια ένα μεγάλο μέρος των ορεινών κοινοτήτων κινδυνεύει να ερημοποιηθεί.

«Αν είναι να κάνουμε κάτι καλό για τις ορεινές κοινότητες, αυτό θα προέλθει μόνο από τη στενή συνεργασία της κεντρικής διοίκησης, της αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, της αγοράς και της κοινωνίας των πολιτών», τόνισε.

Καχριμάνης: «Με αυτά τα χρήματα οι ορεινοί δήμοι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα»

Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίστηκε ο Περιφερειάρχης Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης, ο οποίος υπογράμμισε ότι η δημιουργία της Ειδικής Γραμματείας αποτελεί ένα θετικό βήμα, όμως απαιτούνται πλέον πράξεις και πόροι.

«Πολλές φορές μένουμε στις κουβέντες και δεν βγαίνει αποτέλεσμα. Σήμερα όμως παίρνει μια πολύ καλή τροπή η συνεργασία με το ΜΕΚΔΕ», σημείωσε.

Ο κ. Καχριμάνης στάθηκε ιδιαίτερα στην οικονομική ασφυξία που αντιμετωπίζουν οι ορεινοί δήμοι, φέρνοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το Ζαγόρι.

«Ένας δήμος που έχει 46 χωριά, όπως είναι το Ζαγόρι, παίρνει 180.000 ευρώ τον χρόνο. Με αυτά τα χρήματα τι να κάνει; Δεν αντιμετωπίζονται τα προβλήματα των ορεινών περιοχών με τα ίδια εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τους μεγάλους αστικούς δήμους», ανέφερε.

Παράλληλα ζήτησε η Ειδική Γραμματεία να αποκτήσει δικούς της πόρους, ώστε να μπορεί να παρεμβαίνει ουσιαστικά.

«Δεν υπάρχει κόσμος ούτε για να φτιάξει τα μνημεία μας»

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Περιφερειάρχης στην απώλεια παραδοσιακών επαγγελμάτων και τεχνών που συνδέονται άμεσα με την ταυτότητα των ορεινών περιοχών.

«Δεν έχουμε πλέον πετράδες, δεν έχουμε τεχνίτες, δεν έχουμε ειδικότητες. Πάμε να φτιάξουμε μνημεία και δεν υπάρχει κόσμος να τα φτιάξει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Τόνισε την ανάγκη δημιουργίας οργανωμένων σχολών για παραδοσιακά επαγγέλματα, υπογραμμίζοντας ότι η γνώση που διατηρήθηκε για αιώνες κινδυνεύει να χαθεί.

Παράλληλα αναφέρθηκε στην ανάγκη προστασίας της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του Μετσόβου, αλλά και επαγγελμάτων όπως η βαρελοποιία, που πλέον έχουν σχεδόν εξαφανιστεί στην Ελλάδα.

Αιχμές για ανεμογεννήτριες και κτηνοτροφία

Ο κ. Καχριμάνης επανέφερε και το θέμα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στους ορεινούς όγκους, ζητώντας προστασία των ευαίσθητων περιοχών.

Όπως είπε, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν μπορεί να γίνεται χωρίς όρια και χωρίς σεβασμό στην ορεινή φυσιογνωμία.

Παράλληλα εξέφρασε έντονη διαφωνία με τη διαχείριση της κρίσης της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, υποστηρίζοντας ότι οι περιορισμοί κράτησαν ζώα ορεινών φυλών μακριά από τα φυσικά τους λιβάδια.

«Είναι σαν να πας στη Σαμαρίνα τον Δεκαπενταύγουστο και να είναι σαν μια μέρα του χειμώνα», είπε χαρακτηριστικά.

Καλιαμπάκος: «Δεν χρειάζονται χειροκροτήματα, χρειάζονται μέτρα»

Ο καθηγητής του ΕΜΠ και επικεφαλής του ΜΕΚΔΕ Δημήτρης Καλιαμπάκος υπογράμμισε ότι η ορεινή Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο με διαπιστώσεις και ευχές.

«Δεν χρειαζόμαστε φιλικά χτυπήματα στην πλάτη για την προσπάθεια των ανθρώπων στα βουνά. Χρειάζονται μέτρα», ανέφερε.

Όπως σημείωσε, οι άνθρωποι που θέλουν να επιστρέψουν στα χωριά χρειάζονται βασικές υποδομές: σχολεία, υγεία, δρόμους και παραγωγικές δραστηριότητες.

Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα χώρες όπως η Ελβετία, η Αυστρία, η Γαλλία και η Ιταλία, όπου οι ορεινές περιοχές αποτελούν μέρος μιας οργανωμένης εθνικής πολιτικής ανάπτυξης.

Αμυράς: «Η Γραμματεία δεν πρέπει να μείνει ένας τίτλος»

Ο βουλευτής Ιωαννίνων Γιώργος Αμυράς στάθηκε στην ανάγκη η νέα δομή να αποκτήσει πραγματικές αρμοδιότητες.

Όπως είπε, η επιτυχία της προσπάθειας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Ειδική Γραμματεία θα μπορεί να επηρεάζει αποφάσεις και πολιτικές.

Έθεσε ζητήματα όπως η προσαρμογή των χρηματοδοτικών προγραμμάτων στις ανάγκες των παραδοσιακών οικισμών, αλλά και την ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην ανάπτυξη των ΑΠΕ και την προστασία των βουνών.

«Θέλει λεπτοβελονιά και αποφασιστικότητα, ώστε η Ειδική Γραμματεία να μην μείνει απλώς ένα όνομα και ένας τίτλος, αλλά να έχει ουσιαστικό αντίκρισμα», σημείωσε.

Δ. Κυριαζής: Παράθυρο ευκαιρίας 15-20 ετών πριν την οριστική ερήμωση

Ο Ειδικός Γραμματέας Ορεινών Περιοχών, Δημήτρης Κυριαζής, παρέλαβε το βαρύ φορτίο δηλώνοντας έτοιμος για σκληρή δουλειά, ενώ ανακοίνωσε τη θεσμοθέτηση του «Διαλόγου για την Ορεινότητα», ο οποίος μετά την Πελοπόννησο έρχεται σύντομα και στην Ήπειρο.

Η προειδοποίησή του, ωστόσο, ήταν δραματική: «Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας που κλείνει. Το υπολογίζω στα 15 με 20 χρόνια. Αν δεν κάνουμε κάτι τώρα, ένα συντριπτικό ποσοστό των ορεινών μας κοινοτήτων θα ερημοποιηθεί οριστικά».

Ο κ. Κυριαζής δήλωσε αισιόδοξος, τονίζοντας ότι η τάση φυγής προς την Αθήνα έχει ανακοπεί και ότι η τεχνολογία, μαζί με το ευρωπαϊκό «δικαίωμα στην παραμονή στον τόπο σου» (right to stay), αποτελούν τα νέα όπλα στη φαρέτρα της Πολιτείας.

Επιστημονική βάση για την εθνική στρατηγική

Με το Μνημόνιο Συνεργασίας, η Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών και το ΜΕΚΔΕ συμφωνούν στη δημιουργία μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης πολιτικής για τα βουνά.

Στόχος είναι η καταγραφή των προβλημάτων, η ανάδειξη των δυνατοτήτων και η διαμόρφωση μιας εθνικής στρατηγικής που θα στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα.

Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι αν η Πολιτεία θα καταφέρει να μετατρέψει τη διαπίστωση της κρίσης σε συγκεκριμένες πολιτικές.

Για την Ήπειρο, όπου μεγάλο μέρος της ταυτότητας, της οικονομίας και της ιστορίας της είναι δεμένο με τα βουνά της Πίνδου, το στοίχημα αυτό είναι κυριολεκτικά αγώνας επιβίωσης.