Με νομοθετική παρέμβαση η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα των χιλιάδων εκτάσεων που εμφανίζουν ασάφειες ως προς το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη καταβολή ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων.

Η ρύθμιση αφορά εκτάσεις που εμφανίζονται ως «γκρίζες ζώνες» κατά την κτηματογράφηση και στους Δασικούς Χάρτες, καθώς καταχωρούνται ως δημόσιες περιουσίες, ενώ ταυτόχρονα δηλώνονται και καλλιεργούνται από ιδιώτες παραγωγούς, οι οποίοι τις εντάσσουν στο ΟΣΔΕ και διεκδικούν ενισχύσεις στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ).

Οι εκτάσεις που βρίσκονται στο επίκεντρο

Στο επίκεντρο της ρύθμισης βρίσκονται παλαιές εκχερσώσεις (νόμιμες ή παράνομες), διοικητικές παραχωρήσεις, εκτάσεις υπό αναδασμό καθώς και περιοχές με εκκρεμείς δικαστικές διεκδικήσεις. Οι εκτάσεις αυτές αντιμετωπίζονται διοικητικά ως δημόσιες ή αναδασωτέες, ωστόσο καλλιεργούνται επί σειρά ετών και δηλώνονται από παραγωγούς.

Ενδεικτικά, προβλήματα καταγράφονται σε περιοχές όπως η Κρήτη, η Εύβοια, η Βόρεια Ελλάδα και η Πελοπόννησος, ενώ στον νομό Χανίων, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, σημαντικό ποσοστό εκτάσεων εμφανίζεται ως δημόσια περιουσία στην κτηματογράφηση.

Τι προβλέπει η ρύθμιση

Η ρύθμιση, η οποία εντάχθηκε σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας που ψηφίστηκε πρόσφατα, προβλέπει τη δυνατότητα πρόσβασης των παραγωγών σε ευρωπαϊκές ενισχύσεις, ακόμη και όταν υπάρχουν εκκρεμότητες στις πρώτες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου.

Παράλληλα, αποσκοπεί στη διευκόλυνση των διοικητικών ελέγχων και στην ομαλή καταβολή των ενισχύσεων, καθώς και στην προσωρινή προστασία των παραγωγών από διοικητικές κυρώσεις, έως ότου οριστικοποιηθεί το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκτάσεων.

Σύνδεση με την ΚΑΠ

Στο επίκεντρο βρίσκεται το ζήτημα του αποκλεισμού αγροτεμαχίων από τις ενισχύσεις της ΚΑΠ, όταν αυτά εμφανίζονται στο Κτηματολόγιο ως δημόσια, παρότι καλλιεργούνται και δηλώνονται στο ΟΣΔΕ.

Η ρύθμιση προβλέπει ότι για τη χορήγηση ενισχύσεων λαμβάνεται υπόψη η πραγματική γεωργική δραστηριότητα και η δήλωση στο ΟΣΔΕ, ακόμη και σε περιπτώσεις εκκρεμοτήτων στις πρώτες εγγραφές του Κτηματολογίου.

Ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η παρέμβαση εδράζεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο της ΚΑΠ 2023–2027 (Κανονισμός (ΕΕ) 2021/2115), σύμφωνα με το οποίο ως «επιλέξιμο εκτάριο» ορίζεται η έκταση που βρίσκεται στη διάθεση του γεωργού, χωρίς να απαιτείται τίτλος ιδιοκτησίας.

Αντίστοιχη προσέγγιση έχει αναγνωριστεί και από τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπόθεση C-216/19 «Land Berlin»), όπου η χρήση της έκτασης και όχι το ιδιοκτησιακό καθεστώς αποτελεί βασικό κριτήριο ενίσχυσης.

Προσωρινός χαρακτήρας

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, η εφαρμογή της είναι προσωρινή και περιορίζεται αποκλειστικά στις ανάγκες των ενισχύσεων της ΚΑΠ, χωρίς να θίγει δικαιώματα τρίτων και χωρίς να αποτελεί αναγνώριση κυριότητας.

Η ισχύς της προβλέπεται να παύει με την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών του Κτηματολογίου, ενώ θα εφαρμόζεται και σε εκκρεμείς αιτήσεις ενίσχυσης για το έτος υποβολής 2025.

Υφιστάμενο πλαίσιο και εκκρεμότητες

Αντίστοιχες ρυθμίσεις είχαν ήδη θεσπιστεί με τον νόμο 5037/2023, ωστόσο κρίθηκε αναγκαία η περαιτέρω επέκταση του πλαισίου για λόγους ενιαίας εφαρμογής και ασφάλειας δικαίου.

Παράλληλα, παραμένουν εκκρεμότητες που συνδέονται με τους δασικούς χάρτες και τις αντιρρήσεις πολιτών, καθώς έχουν υποβληθεί εκατοντάδες χιλιάδες ενστάσεις και αιτήματα διόρθωσης, εκ των οποίων σημαντικό μέρος παραμένει σε διαδικασία εξέτασης.

Σε αρκετές περιπτώσεις, ακόμη και αποφάσεις επιτροπών δεν έχουν ενσωματωθεί πλήρως στους δασικούς χάρτες, γεγονός που έχει οδηγήσει σε επιπλέον ρυθμίσεις για την προσωρινή αποδέσμευση εκτάσεων από διοικητικούς περιορισμούς.