Τα πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της ΕΥΠ ρίχνουν φως στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου (1953–1959) και αποκαλύπτουν πως τα ελληνοαλβανικά σύνορα βρισκόταν στο επίκεντρο της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας.

Ενώ οι κάτοικοι στα χωριά της Ηπείρου προσπαθούσαν να κλείσουν τις πληγές τους από την κατοχή και τον εμφύλιο, οι μυστικές υπηρεσίες κατέγραφαν έναν υπόγειο πόλεμο κατασκοπείας, προπαγάνδας και στρατηγικής επιβίωσης.

Το Epiruspost επεξεργάζεται όλα τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών εστιάζοντας στην Αλβανία και σήμερα προχωρά στην δημοσίευση των βασικότερων σημείων για το 1955 όπου είναι και η πρώτη χρονιά που αποτυπώνεται στις χιλιάδες σελίδες.

Το σοβιετικό «φλερτ» και η παγίδα του Κυπριακού

Το δεύτερο εξάμηνο του 1955, η Μόσχα εξαπέλυσε μια πρωτοφανή «επίθεση φιλίας» προς την Αθήνα. Το «δόλωμα» ήταν η στήριξη της ΕΣΣΔ στον ΟΗΕ για το Κυπριακό ζήτημα, εκμεταλλευόμενη τη ρήξη της Ελλάδας με τη Μεγάλη Βρετανία.

Ωστόσο, οι εκθέσεις της ΚΥΠ (νυν ΕΥΠ) ήταν σαφείς: Η «ειρηνική» στροφή της Αλβανίας του Ενβέρ Χότζα προς την Ελλάδα δεν ήταν τίποτα άλλο από μια διαταγή του Κρεμλίνου. Στόχος ήταν να καθησυχαστεί η Αθήνα, ώστε να χαλαρώσει την αμυντική της θωράκιση στα βόρεια σύνορα και να αποδυναμωθεί η παρουσία του στρατού στην Ήπειρο.

Η «ύφεση» ήταν το προσωπείο, ο «αφοπλισμός» της παραμεθορίου ήταν ο σκοπός.

Λιμάνι Δυρραχίου- Σιτάρι για την πείνα, σίδερο για τα όπλα

Η οικονομική ακτινογραφία της Αλβανίας, όπως αποτυπώνεται στα δελτία πληροφοριών, σοκάρει. Το καθεστώς βρισκόταν στα όρια της κατάρρευσης.

• Η πείνα: Μόνο τον Νοέμβριο του 1955, ρωσικά πλοία ξεφόρτωσαν 4.000 τόνους σίτου, επιβεβαιώνοντας ότι χωρίς τη σοβιετική «αιμοδοσία» ο αλβανικός λαός θα λιμοκτονούσε.
• Ο εξοπλισμός: Την ίδια στιγμή, οι μυστικές υπηρεσίες κατέγραφαν την άφιξη 4.500 τόνων σιδηροτροχιών και 1.500 τόνων στρατιωτικού υλικού.

Ενώ ο Ενβέρ Χότζα ζητούσε «καλή γειτονία» από την Ελλάδα μετέτρεπε το Δυρράχιο σε στρατηγικό προκεχωρημένο φυλάκιο των Σοβιετικών στην Αδριατική, στρώνοντας γραμμές για τη μεταφορά στρατευμάτων και πολεμοφοδίων.

Ο ψυχολογικός πόλεμος πάνω από τα σύνορα

Ο πόλεμος δεν διεξαγόταν μόνο με πλοία και τρένα, αλλά και μέσω των ερτζιανών. Το 1955, ο Ραδιοφωνικός Σταθμός των Τιράνων ενίσχυσε κατακόρυφα τις εκπομπές του στην ελληνική γλώσσα, στοχεύοντας απευθείας στους πληθυσμούς της Βορείου Ηπείρου.

Το περιεχόμενο; Μια επίμονη ρητορική για «ειρηνική συμβίωση» και «κοινή μοίρα των βαλκανικών λαών».

Η ΚΥΠ ανέλυε αυτές τις εκπομπές ως προσπάθεια «ψυχολογικής διείσδυσης» και «ουδετεροποίησης» της Ελλάδας. Ήθελαν να πείσουν κυρίως την μειονότητα ότι ο εχθρός είναι στην Δύση.

Η παθητική αντίσταση του Αλβανικού λαού

Ίσως η πιο ανθρώπινη πτυχή των εγγράφων είναι η αναφορά στην εσωτερική κατάσταση της Αλβανίας. Παρά τη σιδηρά πυγμή του καθεστώτος, οι μυστικές υπηρεσίες κατέγραφαν την απελπισία των Αλβανών πολιτών.

Σημειώνονται περιστατικά όπου αγρότες, αντιμέτωποι με την πείνα, προσπαθούσαν να κρύψουν ποσότητες σιτηρών από τους κρατικούς ελέγχους, ρισκάροντας τη ζωή τους.

Η «αθλία διαβίωσις» και το «χαμηλόν ηθικόν» ήταν ο κανόνας.

«…αι καταδιώξεις ας υφίσταντο τελευταίως οι αγρόται από του Κράτους με την κατηγορίαν ότι προσπαθούν ν’ αποκρύψουν ποσότητας σίτου προς κάλυψιν των αναγκών των, μαρτυρούν, αφ’ ενός μεν την ενυπάρχουσαν επισιτιστικήν κρίσιν, αφ’ ετέρου δε την αντίδρασιν των πολιτών έναντι των αρπακτικών ορέξεων του Κομμουνιστικού Καθεστώτος.»

Η Ήπειρος έβλεπε μια χώρα-φυλακή να χτίζεται δίπλα της, την ώρα που η προπαγάνδα των Τιράνων προσπαθούσε να παρουσιάσει μια εικόνα ευημερίας.

Ο φάκελος του 1955 με μία ματιά

• Το «Ρωσικό Ψωμί»: Η Αλβανία δεν μπορούσε να επιβιώσει μόνη της. Τον Νοέμβριο του ’55 εισήγαγε 4.000 τόνους ρωσικού σίτου για να αντιμετωπίσει τον λιμό.
• Σιδηρά Παραπέτασμα: Ενώ μιλούσαν για ειρήνη, 4.500 τόνοι σιδηροτροχιών ξεφορτώθηκαν στο Δυρράχιο για τη δημιουργία στρατηγικών υποδομών.
• Ραδιοφωνική Προπαγάνδα: Ο σταθμός των Τιράνων εξέπεμπε καθημερινά στα ελληνικά, προσπαθώντας να πείσει την μειονότητα ότι η ΕΣΣΔ είναι «φίλος» και το ΝΑΤΟ «εχθρός».
• Η Παγίδα του Κυπριακού: Οι Σοβιετικοί στήριζαν την Ελλάδα στον ΟΗΕ για την Κύπρο, με μοναδικό σκοπό να την απομακρύνουν από τη Δύση και να «ανοίξουν» τα σύνορα στα Βαλκάνια.
• Κρυφός Ανταρτοπόλεμος: Οι Αλβανοί αγρότες έκρυβαν τη σοδειά τους από το κράτος, την ίδια ώρα που το καθεστώς Χότζα παρουσίαζε εικόνα «σοσιαλιστικού παραδείσου».
• ΕΥΠ (ΚΥΠ) Alert: Οι ελληνικές μυστικές υπηρεσίες προειδοποιούσαν: «Μην εμπιστεύεστε τη στροφή της Αλβανίας, είναι τακτικός ελιγμός της Μόσχας».

Η έρευνα συνεχίζεται- Τι έρχεται στο Epiruspost

Η αποκάλυψη των αρχείων του 1955 είναι μόνο η αρχή. Τις επόμενες ημέρες, το Epiruspost συνεχίζει τη μεγάλη έρευνα στα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της ΕΥΠ για την κρίσιμη τετραετία 1956-1959:

• 1956: Η χρονιά των μεγάλων ανατροπών. Πώς η εξέγερση στην Ουγγαρία επηρέασε τις ισορροπίες στα σύνορα της Ηπείρου;
• 1957-1958: Η σταδιακή απομάκρυνση της Αλβανίας από τη Μόσχα και η στροφή προς το Πεκίνο. Πώς κατέγραφαν οι ελληνικές υπηρεσίες αυτή τη γεωπολιτική «βόμβα»;
• 1959: Η κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου στην παραμεθόριο. Οι άγνωστες αναφορές για τη δραστηριότητα της αλβανικής ασφάλειας (Sigurimi) απέναντι στην Ήπειρο.

Βάσω Σκουλίκα