Συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την εκδημία του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας Αναστασίου, μιας μορφής που σφράγισε ανεξίτηλα όχι μόνο την πορεία της Ορθόδοξης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αλβανίας, αλλά και τη σύγχρονη ιστορία της ίδιας της χώρας. «Έφυγε» σε ηλικία 96 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που υπερβαίνει τα εκκλησιαστικά όρια και εγγράφεται στο πεδίο της κοινωνικής ανασυγκρότησης, του διαλόγου και της ειρηνικής συνύπαρξης.
Στον Καθεδρικό Ιερό Ναό της Αναστάσεως του Κυρίου στα Τίρανα – τον ναό-σύμβολο που ο ίδιος οραματίστηκε και ανήγειρε ως σημείο ενότητας και πνευματικής αναγέννησης – τελέστηκε Συνοδική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου κ.κ. Ιωάννου. Ιεράρχες, κλήρος και λαός από την Αλβανία και το εξωτερικό συμμετείχαν στην προσευχητική μνήμη, η οποία κορυφώθηκε με το ετήσιο μνημόσυνο και το Αρχιερατικό Τρισάγιο στον τόπο όπου αναπαύεται, κάτω από το ιερό βήμα του Καθεδρικού Ναού.
Από τα ερείπια στην αναγέννηση
Όταν ανέλαβε το 1992 την ηγεσία της Εκκλησίας της Αλβανίας, ο Αναστάσιος βρέθηκε μπροστά σε μια ορθόδοξη πραγματικότητα σχεδόν μηδενική. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, η Ορθόδοξη Εκκλησία είχε τεθεί εκτός ζωής, οι ναοί είχαν καταστραφεί ή μετατραπεί, το ανθρώπινο δυναμικό ήταν ελάχιστο και η κοινωνία βαθιά τραυματισμένη από τον αθεϊστικό διωγμό. Το έργο που ανέλαβε δεν ήταν απλώς ποιμαντικό· ήταν έργο ανασύστασης εκ θεμελίων.
Σε διάστημα τριών και πλέον δεκαετιών, ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος οικοδόμησε εκ νέου εκκλησιαστικές δομές, αναστήλωσε εκατοντάδες ναούς, ίδρυσε σχολές και εκπαιδευτικά ιδρύματα, μερίμνησε για τη θεολογική και ανθρώπινη συγκρότηση του κλήρου, στήριξε την υγεία, την πρόνοια και την κοινωνική συνοχή. Η Εκκλησία, υπό την καθοδήγησή του, μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς για χιλιάδες ανθρώπους, ανεξαρτήτως θρησκευτικής ή εθνοτικής ταυτότητας.
Μνήμη αγώνων και δοκιμασιών
Η σημερινή επέτειος φέρνει στη μνήμη όχι μόνο το έργο, αλλά και τους αγώνες που το συνόδευσαν. Σε πολλές περιοχές της Αλβανίας τελέστηκαν μνημόσυνα, με πιο συγκινητική ίσως εκείνο στην Πρεμετή, στον ιστορικό ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου, έναν τόπο που συμπυκνώνει τις δυσκολίες, τις πληγές αλλά και την επιμονή της Ορθόδοξης κοινότητας.
Εκεί, όπου οι πιστοί εκδιώχθηκαν βίαια το 2013 και συνεχίζουν μέχρι σήμερα να αγωνίζονται για τη δικαίωση της ιστορικής και πνευματικής τους κληρονομιάς, ο Αναστάσιος στάθηκε αταλάντευτα στο πλευρό τους. Με λόγο νηφάλιο αλλά σαφή, κατήγγειλε τις ιεροσυλίες, υπερασπίστηκε τη σημασία των ιερών χώρων και ανέδειξε, σε διεθνές επίπεδο, τις εκκρεμότητες της αλβανικής πολιτείας απέναντι στη θρησκευτική ελευθερία και το κράτος δικαίου.
Δεν υπήρξε ιεράρχης της σύγκρουσης, αλλά της ευθύνης. Ακόμη και όταν βρέθηκε στο στόχαστρο επιθέσεων, συκοφαντιών και ακραίων εθνικιστικών κύκλων, επέμεινε στον διάλογο, στη θεσμική διεκδίκηση και στη μαρτυρία της αλήθειας χωρίς κραυγές.
Μια κληρονομιά με παγκόσμια ακτινοβολία
Η διεθνής αναγνώριση του Αναστασίου δεν υπήρξε τυχαία. Θεολόγος με βαθιά σκέψη, ιεραπόστολος με παγκόσμια εμπειρία, ποιμένας με σπάνια ανθρωπιά, άφησε παρακαταθήκη μέτρου, σεβασμού και ελπίδας. Μίλησε με πράξεις για την αξία της παιδείας, της αλληλεγγύης και της ειρήνης, αποδεικνύοντας ότι η πίστη αποκτά ουσία όταν μεταφράζεται σε διακονία του ανθρώπου.
Έναν χρόνο μετά την κοίμησή του, η μνήμη του λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι ακόμη και μέσα από τα ερείπια μπορεί να οικοδομηθεί ζωή· ότι ένας άνθρωπος, με όραμα και ανιδιοτέλεια, μπορεί να αλλάξει την πορεία μιας Εκκλησίας και να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στην κοινωνία.
Ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος παραμένει παρών όχι μόνο στον χώρο όπου αναπαύεται, αλλά στις ζωές εκείνων που συνεχίζουν να εμπνέονται από το έργο και το παράδειγμά του. Και αυτή είναι, ίσως, η πιο ζωντανή μορφή μνήμης.
