Η Ήπειρος, όπως και άλλες περιοχές της Ελλάδας, βλέπει τα έλατα να νεκρώνουν. Είναι ένα ακόμη πρόβλημα που έρχεται μετά την εξαφάνιση πλαταναδασών σε όλες τις παραποτάμιες περιοχές.
Το σύνδρομο της νεκρής ελάτης παίρνει διαστάσεις και μπαίνει στο μικροσκόπιο των επιστημόνων.
Σε εκτενές αφιέρωμα στην εφημερίδα «Καθημερινή» οι επιστήμονες τονίζουν ότι η κατάσταση δεν είναι πρωτοφανής, καθώς και κατά τη μεγάλη ξηρασία του 1987 παρατηρήθηκαν μαζικές ξηράνσεις. Η διαφορά, όμως, είναι η έκταση και η ένταση του φαινομένου που καταγράφεται σήμερα σε πολλές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των βουνών της Πίνδου.
Ο δασολόγος Γιάννης Κόκκορης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Αειφορικής Γεωργίας του Πανεπιστημίου Πατρών, επισημαίνει: «Κατά βάση το φαινόμενο παρατηρείται σε δάση ελάτης και πευκοδάση, αλλά και σε άλλα είδη όπως βελανιδιές και οξιές. Στην Ήπειρο, η ξήρανση είναι ιδιαίτερα εμφανής στα δάση κατά μήκος της Εγνατίας Οδού στην Πίνδο».
Ο καθηγητής Παναγιώτης Δημόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής Βοτανικής Εταιρείας, εξηγεί ότι η ξήρανση των δασών υψηλών υψομέτρων δεν είναι πρόσφατη, αλλά η ένταση και η έκταση των φετινών φαινομένων προκαλεί ανησυχία. «Ολόκληρα ορεινά δάση κωνοφόρων εμφανίζονται σχεδόν πλήρως ξηραμένα», τονίζει, «με αποτέλεσμα τόσο η αισθητική εικόνα, όσο και η βιωσιμότητα των δασών να κινδυνεύουν».
Αίτια και επιπτώσεις
Οι ειδικοί αποδίδουν το φαινόμενο κυρίως στην ξηροθερμία και την παρατεταμένη ανομβρία, με δευτερογενή παράγοντα την προσβολή από έντομα και μύκητες. Η κλιματική αλλαγή εντείνει τις πιέσεις, μεταβάλλοντας τις βιοκλιματικές ζώνες της χώρας προς πιο θερμές και ξηρές. Η μείωση των χιονοπτώσεων περιορίζει την ταμίευση νερού, ενώ το εδαφικό νερό εξατμίζεται ταχύτερα, καθιστώντας τα δέντρα ιδιαίτερα ευάλωτα.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τα ψυχρόβια δάση κωνοφόρων, όπως η ελάτη και η μαύρη πεύκη, αντιμετωπίζουν δύο πιθανές εξελίξεις: είτε θα οδηγηθούν σε πλήρη ξήρανση και αντικατάσταση από πιο ανθεκτικά είδη, είτε θα γίνουν θύματα πυρκαγιών, με σχεδόν αδύνατη τη φυσική τους αναγέννηση.
Η ανάγκη ενίσχυσης των δασικών υπηρεσιών
Η ενεργός προστασία και διαχείριση των δασών της Ηπείρου είναι πλέον κρίσιμη. Ο Γιάννης Κόκκορης επισημαίνει ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η υποβάθμιση του ρόλου των δασικών υπηρεσιών δυσχεραίνουν την απομάκρυνση νεκρών δέντρων και την πρόληψη δευτερογενών προσβολών από έντομα. Οι δασικές υπηρεσίες διαθέτουν γνώση και πόρους, αλλά η παρέμβαση πρέπει να γίνει την κατάλληλη εποχή – από φθινόπωρο έως άνοιξη – για να αποφευχθεί η εξάπλωση των εντόμων που ζουν μέσα στους φλοιούς των ξηρών δέντρων.
Όπως τονίζει ο Παναγιώτης Δημόπουλος, οι ξηράνσεις φέτος είναι ίσως το τελευταίο «καμπανάκι» της φύσης. «Μας ζητάει απεγνωσμένα δράση, συνεργασία και προσαρμοσμένο τρόπο άσκησης των δραστηριοτήτων μας, σε τοπικό, περιφερειακό και πλανητικό επίπεδο. Το αν θα ανταποκριθούμε σε αυτό το μήνυμα, είναι στο χέρι μας».
